Πέμπτη, 5 Ιανουαρίου 2017

Θύμισες Σαν Σήμερα για το περίφημο έθιμο στην Ερμιόνη - Γιάλα - Γιάλα...

Σαν σήμερα μερικά χρόνια πριν  πρωί –πρωί με παίρνει στο τηλέφωνο ο φίλος μου δημοσιογράφος (Ναυπλιώτης) Γιάννης Γαλανόπουλος που εργαζόταν  στην  ΕΡΑ Τρίπολης, έκανε και εκπομπή πρωινή στο ραδιόφωνο και μου λέει: «Ετοιμάσου  να βγεις στην εκπομπή να μιλήσεις για το περίφημο έθιμο του Γιάλα – Γιάλα στην Ερμιόνη. Αν δεν μιλήσεις εσύ που το έχεις αναδείξει μέσα από την καθημερινή εφημερίδα «ΑΡΓΟΛΙΔΑ» και το έχεις κάνει γνωστό σε όλη την Πελοπόννησο και ευρύτερα, ποιος θα μιλήσει»
Εγώ αρχικά με το πρόσχημα ότι δεν έχω καλή άρθρωση, αρνήθηκα και ο Γιάννης μου λέει: «άστα αυτά, ο  λόγος σου ακούγεται καθαρά και η φωνή σου καμπάνα». Τελικά με έπεισε και μιλήσαμε…. 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ - ΑΦΙΕΡΩΜΑ
«Γιάλα – Γιάλα» ένα έθιμο στην Ερμιόνη από τα παλιά χρόνια που συνεχίζεται χωρίς διακοπή και στις μέρες μας! ... 
...Σεβασμός στις παραδόσεις ή κάτι άλλο;; ...
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Αφιέρωμα του blog  στους Ερμιονίτες στα ξένα...
Μ' ένα ξεχωριστό τρόπο απ’ τα παλιά χρόνια, γιορτάζεται εδώ στην Ερμιόνη η κατάδυση του Τίμιου Σταυρού την ημέρα των Θεοφανίων.
Αναφέρομαι στο γνωστό πλέον έθιμο στο πανελλήνιο, 
με την ονομασία «γιάλα- γιάλα».

Είναι από τα λίγα έθιμα εδώ στον τόπο μας που κρατάει ακόμα ατόφιο και τιμά τις παραδόσεις μας, καθώς πολλά άλλα έχουν ξεθωριάσει ή έχουν ξεχαστεί.... Και αυτό, γιατί είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη θρησκευτική μας παράδοση, τη θάλασσά μας, τους πολυταξιδεμένους ναυτικούς μας, τους σπογγαλιείς και αλιείς εκείνων των χρόνων...
Το έθιμο αυτό έχει κάποια στοιχεία πολύ ισχυρά, κυρίως για τους νέους άντρες, που είναι αυτά της ευγενικής άμιλλας, της λεβεντιάς, της παλικαριάς και του έρωτα θα έλεγα. Όλα αυτά ξεπροβάλλουν ολοκάθαρα μέσα από τα τραγούδια του εθίμου που τραγουδούν τα παιδιά που θα πέσουν στη θάλασσα την ημέρα των Θεοφανίων και μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
Διαβάστε τη συνέχεια του ενδιαφέροντος αφιερώματος...
>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

Μερικές στροφές από τα τραγούδια που έχουν σωθεί μέχρι τις μέρες μας.


«Στη θάλασσα θα πέσω καλέ, βαθιά στα κύματα,

 να πιάσω την ποδιά σου με τα κεντήματα, γιάλα- γιάλα».



«Αν είσαι κι’ αν δεν είσαι του δήμαρχου τσουπί (τσούπρα -μικρή κοπέλα) 

εγώ θα σε φιλήσω κι’ ας πάω φυλακή -γιάλα – γιάλα».



«Εσύ είσαι ένας ήλιος. Φεγγάρι λαμπερό,  γιάλα- γιάλα. 

Μου θάμπωσες το φως μου και δε μπορώ να δω,  γιάλα-γιάλα»


«Ανάμεσα Τσιρίγο και Καβομαλιά, ο Άρης κινδυνεύει 
μεσ’ τα βαθιά νερά   

Βοήθα Παναγιά μου. Να τη γλιτώσουμε, 

γιάλα – γιάλα.

τα δώδεκα καντήλια να τ’ ασημώσουμε...



(και άλλα πολλά.)

Οι πιό πιθανοί λόγοι της ονομασίας του εθίμου «γιάλα – γιάλα» ίσως να είναι μιά «συνθηματική κραυγή» όπως λέμε για να κάνουμε μιά κίνηση όλοι μαζί. Δηλαδή στην περίπτωσή μας, την ώρα που τα παιδιά κουνάνε τις βάρκες αριστερά και δεξιά στις πλευρές τους, προτού πέσουν στη θάλασσα.
Τη λέξη «γιάλα» την χρησιμοποιούν πολύ οι κυκλαδίτες πάλι για τον ίδιο σκοπό. Όταν θέλουν να τραβήξουν ή να σηκώσουν κάτι πολλοί μαζί.
Προετοιμασία για το πρώτο μέρος του εθίμου.
Την παραμονή των Θεοφανίων σύμφωνα με το έθιμο οι νέοι που πρόκειται να στρατευθούν, συγκεντρώνονται στο βόρειο λιμάνι της Ερμιόνης, όπου θα στολίσουν σκάφη αλιευτικά με μύρτα, κλάδους και καρπούς από φοίνικες, καρπούς νεραντζιάς, σημαίες διάφορες και άλλα. Το βράδυ όλη η συντροφιά «των παιδιών του Σταυρού» όπως τα αποκαλούν θα ντυθούν με ναυτική στολή - άσπρο παντελόνι, μαύρη μπλούζα και ένα μαντίλι άσπρο δεμένο στο λαιμό. Κατόπιν θα βγουν να περπατήσουν τραγουδώντας σε όλους τους δρόμους και τα στενοσόκακα της παλαιάς Ερμιόνης τα πιο πάνω τραγούδια που ενδεικτικά σας ανέφερα.
Η έγχρωμη Φώτο από το αρχείο μας 

Το πρωί των Θεοφανίων
Την άλλη μέρα των Φώτων προτού να ξημερώσει πάλι θα βγουν στους δρόμους της πόλης τραγουδώντας. Φυσικά για να φτιαχτεί η ανάλογη ψυχολογία και διάθεση, από την παραμονή το βράδυ αρχίζει το φαγοπότι και συνεχίζουν να πίνουν μέχρι την ώρα που θα πέσουν στη θάλασσα. Μετά την πρωινή έξοδο τους σύμφωνα με το έθιμο θα πάνε στην εκκλησία να προσευχηθούν και να πάρουν την ευχή του ιερέα. Στη συνέχεια θα επιβιβασθούν στα σκάφη που έχουν προετοιμασθεί και στολιστεί γι’ αυτό το σκοπό, θα αρχίσουν πάλι το τραγούδι και με διάφορες κινήσεις κάνουν τα πλεούμενα να γέρνουν οι πλευρές τους πότε δεξιά και πότε αριστερά. Αυτό συνεχίζεται μπροστά σε εκατοντάδες πολίτες ντόπιους και ξένους που κατακλύζουν την παραλία για να παρακολουθήσουν αυτή την ασυνήθιστη εικόνα. Όλα σταματούν την ώρα που προσέρχεται στην παραλία η εκκλησιαστική πομπή με τους ιερείς και όσους την ακολουθούν: Τοπικές αρχές, επίσημοι και απλοί πολίτες. Οι ιερείς θα ψάλουν την καθιερωμένη ακολουθία θα ρίξουν δυό φορές τον Σταυρό στη θάλασσα που είναι δεμένος με κορδέλα και θα τον ανασύρουν και με τον τρίτο ψαλμό « Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε...» θα ρίξουν ελεύθερο το Σταυρό, μαζί με αυτόν και την εικόνα της Βαπτίσεως στη θάλασσα ( το ρίξιμο της εικόνας στη θάλασσα είναι μια ακόμη διαφορά του εθίμου από τα άλλα μέρη της Ελλάδας). Τα παιδιά θα πέσουν στη θάλασσα να ανασύρουν το Σταυρό και την εικόνα, ενώ ένα περιστέρι που συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα, θα αφεθεί ελεύθερο να διασχίσει τον αέρα πάνω από το χώρο της τελετής.
Αλλαγές του εθίμου
Στο πέρασμα του χρόνου το έθιμο πέρασε και δύσκολες στιγμές. Δε χρειάζεται να αναφέρω λεπτομέρειες, γιατί κάποιοι ίσως πικραθούνε... Μια χρονιά έριξε ο ιερέας το Σταυρό στη θάλασσα δεμένο με κορδέλα και το ανέσυρε χωρίς να το πιάσουν τα παιδιά.. Παλαιότερα την παρέα «των παιδιών του Σταυρού» δεν τα βοηθούσε κανένας φορέας της πόλης οικονομικά για τα έξοδά τους και κατά την παράδοση γυρίζανε το Σταυρό και την εικόνα στα σπίτια και οι Ερμιονίτες τους έδιναν χρήματα όσο μπορούσε ο καθένας. Όταν επέστρεφαν τον Σταυρό και την εικόνα στον ιερέα, αυτός άνοιγε τον κουμπαρά έκανε τη μοιρασιά των χρημάτων και φυσικά κρατούσε και το μερίδιο για τις ανάγκες του Ναού. Από το 1970- 1980 και μετά, αν θυμάμαι καλά, σταματάει η περιφορά του Σταυρού και της εικόνας από τα παιδιά, με εντολή της Εκκλησίας. Η Κοινότητα και μετά ο Δήμος αναλαμβάνει όλα τα έξοδα. Τα παιδιά που ανασύρουν τον Σταυρό και την εικόνα παίρνουν από ένα χρυσό Σταυρό ως ενθύμιο (προσφορά Δήμου και  Εκκλησίας) και τα άλλα παιδιά ένα αναμνηστικό δώρο.

Η έγχρωμη φώτο από το αρχείο μας είναι από τον εορτασμό στις μέρες μας 
Μια άλλη αλλαγή ακόμα είναι οι γραφικές ψαρόβαρκες τύπου «παπαδιά» που είχαν γράψει ιστορία από το 1890 πότε με την σπογγαλιεία στα αφιλόξενα παράλια της βορείου Αφρικής, στην Κύπρο και σε όλα τα ελληνικά παράλια και ήσαν άμεσα συνδεδεμένες με το έθιμο δεν υπάρχουν πια. Έχουν αντικατασταθεί για την ημέρα αυτή με άλλους τύπους σκαφών και τους μεγαλύτερους ανθρώπους που είναι «γαλουχημένοι...» με το υγρό στοιχείο και είναι συναισθηματικά δεμένοι με αυτές τις ψαρόβαρκες, η εικόνα αυτή σήμερα είναι τόσο ανοίκεια και ξένη γι’ αυτούς, αναπολώντας τα παιδικά τους χρόνια....
Κάτι ακόμα. Τα παλιά χρόνια συνηθιζόταν να πέφτουν στη θάλασσα την ημέρα αυτή, μόνο τα παιδιά που είχαν σχέση και εργαζόντουσαν στη θάλασσα στα εμπορικά πλοία της εποχής ή ως σφογγαλιείς και αλιείς. Σιγά –σιγά αυτό άλλαξε, ανοίξανε αυτά τα στεγανά... και τα παιδιά όλων των κοινωνικών ομάδων έχουν το δικαίωμα αυτό, αρκεί να είναι κληρωτοί.
Τώρα εάν θα ήθελα να σας περιγράψω μια μέρα παραμονή Θεοφανίων όταν εμείς είμαστε παιδιά τι τραβήξαμε να βρούμε μύρτα στο φαράγγι «Καταφύκι» και πως πήγαμε με βάρκα το απόγευμα στη «Δάρδιζα» και από εκεί πεζή στη ρεματιά του Άι Χαράλάμπου να κόψουμε και άλλα μύρτα γιατί δε μας φτάσανε, θα ήθελα πολύ χώρο να σας τα περιγράψω. Και είμαι σίγουρος αν νοερά γυρίζατε σ’ αυτούς τους χρόνους θα σας πλημμύριζαν περίεργα συναισθήματα!
Αλλά έτσι είναι. Οι καιροί αλλάζουν. Αυτό όμως που πρέπει να μένει και να το διατηρούμε είναι οι παραδόσεις μας, που είναι οι ρίζες μας...

ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΔΑΜΑΛΙΤΗΣ

ΥΓ. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες είναι από εορτασμούς παλαιών χρόνων και βρίσκονται από συλλογή στο αρχείο της Βιβής Σκούρτη

2001 Θεοφάνια στην Ερμιόνη με «Γιάλα - Γιάλα»...

...γράφοντας πριν 16 χρόνια στην καθημερινή εφημερίδα "ΑΡΓΟΛΙΔΑ"
Από το 1999 κάθε φόρα τέτοια μέρα και μια διαφορετική αναφορά 
στον αργολικό Τύπο, ξετυλίγοντας όλες τις πτυχές του εθίμου!!! 
Από το έντυπο αρχείο μας 

Δεν υπάρχουν σχόλια: