Να το ξέρουν αυτοί που τους αφορά το άρθρο - οι μάσκες γρήγορα πέφτουν και η κοινωνία δεν εξαπατάται… …

Ένα γρήγορο ταξίδι η ζωή μας και η παρουσία που αφήνουμε είναι η «διαφάνεια» των λόγων και των έργων μας.

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Αν στη Φυσική η διαφάνεια¹ είναι η ιδιότητα κάποιων σωμάτων να αφήνουν το φως να περάσει αποκαλύπτοντας τον κόσμο πίσω τους, στην ανθρώπινη διάσταση μεταφράζεται σε καθαρότητα σκέψης, τιμιότητα και διαύγεια λόγων και έργων.

Όπως η απουσία της στη φύση γεννά τη σκιά και τη θαμπάδα, έτσι και η απουσία της στις διαπροσωπικές σχέσεις επιφέρει επώδυνες συνέπειες και δημιουργεί προβλήματα στην κοινωνική ζωή.

Οι άνθρωποι που επιλέγουν «το προσωπείο αντί για το πρόσωπο», επενδύοντας στη «διπλωματία της δολιότητας», νομίζουν πως ελίσσονται έξυπνα. Πρόκειται για πρόσωπα ανειλικρινή και «αδιάφανα» που, όπως λέει ο λαός, «φασόλια τρώνε, κουκιά μαρτυράνε». Κερδίζουν «νίκες» …προσωρινές, γιατί η αλήθεια έχει τον δικό της χρόνο να αποκαλυφθεί. Το μόνο που τελικά καταφέρνουν είναι να περιθωριοποιούνται κοινωνικά καθώς θεωρούνται άτομα αναξιόπιστα και ανέντιμα.

Η ανειλικρίνεια διαβρώνει τα θεμέλια των σχέσεων κλονίζοντας την εμπιστοσύνη των άλλων. Ακόμα κι όταν ο χρόνος περνά και δείχνει να «σβήνει» το γεγονός, το τραύμα παραμένει, σαν μια «ανοιχτή πληγή», στη μνήμη: με την παραμικρή μελλοντική αφορμή, αναπόφευκτα, επανεμφανίζεται.

Κλείνουμε με τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Πονηροί δε άνθρωποι και γόητες προκόψουσιν επί το χείρον, πλανώντες και πλανώμενοι».²

Σημ.

1.   Η λέξη «διαφάνεια» για πρώτη φορά αναφέρεται στον Πλάτωνα - Φαίδ.110.

2.   Το απόσπασμα προέρχεται από την Αγία Γραφή και συγκεκριμένα από τη Β΄ Επιστολή προς Τιμόθεον (3:13) του Αποστόλου Παύλου.

27 Μαρτίου 1827 πέφτει μαχόμενος στην Αττική γη η θρυλική φυσιογνωμία της Επανάστασης ο Ερμιονίτης οπλαρχηγός Γιάννης Μήτσας!! ...

[…]Τέτοιοι άνδρες πραγματικά πεθαίνουν όρθιοι!

Γίνονται σύμβολα παντοτινά, που καθοδηγούν και εμπνέουν! ...

========================================================================================================================

Ο Γιάννης Σπετσιώτης συνεχίζοντας την ιστορική (κι' όχι μόνο) έρευνά του, με ένα εκπληκτικό γλαφυρό λόγο και περιγραφή, συνυφασμένα με το υψηλό πατριωτικό αίσθημα, μας ενημερώνει μέσα από τις πηγές του, για το γεγονός της ηρωικής πτώσης... του "Καστρίτη Ήρωα "Γιάννη Μήτσα, αλλά και την επίσης ηρωική στάση του αδελφού του Σταμάτη όταν αντίκρισε το άψυχο κορμί του!!... Σ.Δ. 

===========================================================================================================================

      27 Μαρτίου 1827

199 χρόνια από τη θυσία του Γιάννη Μήτσα 

υπέρ Πίστεως και Πατρίδος

Γράφει ο Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

α)Το παλικάρι

«Όστις δεν εγνώρισεν τον Ιωάννην Μήτσαν δεν εγνώρισεν τι σημαίνει γίγας. 
Ηρωική ήτο η καρδιά του και το ανάστημά του υπερφυές».¹

Ο καπετάν Γιάννης Μήτσας, ο Καστρίτης, γεννηθείς εις Ερμιόνη το 1794, ήταν μια θρυλική φυσιογνωμία των χρόνων της Επανάστασης… Η εξωτερική του εμφάνιση είχε κάτι το υπερβολικό. Η κορμοστασιά του επιβλητική και αγέρωχη με υπερφυσική σωματική δύναμη. Το μέτωπό του φαρδύ, νεανικό, ολοκάθαρο. Τα φρύδια του πυκνά, σε ευθεία γραμμή, τα μάτια του σπινθηροβόλα και άτρομα μέσα στις βαθιές κόγχες τους. Η μύτη του ευθεία, με ελαφρύ γύρισμα στο τελείωμά της, προεξείχε από το μεγάλο μουστάκι, που κάλυπτε ολόκληρο το πάνω χείλος. Το στήθος του αντρίκιο, έδινε την εντύπωση πως βόλι δεν τον άγγιζε...

…Πρώτος έφθανε στις μάχες και δεν δίσταζε να χτυπηθεί με πολλαπλάσιες εχθρικές δυνάμεις, καθώς διέθετε εκτός από ανδρεία και τεράστια αποθέματα ψυχικού σθένους.

Η παρουσία του εμψύχωνε τους ραγιάδες και τ’ όνομά του, συνώνυμο της τόλμης, της αποφασιστικότητας και της λεβεντιάς, ενθάρρυνε τους Κατωναχαγιώτες, όταν απογοητευμένοι, ορισμένες φορές, κυριεύονταν από απελπισία…

β)Η τελευταία πράξη

…Οι μάχες που δόθηκαν τις επόμενες ημέρες ήσαν φονικότατες. Οι Τούρκοι του Κιουταχή και οι Έλληνες του Καραϊσκάκη πολεμούσαν με λύσσα και πολλές φορές πιάνονταν στα χέρια.

Στις 27 Μαρτίου -η ημερομηνία δεν επιβεβαιώνεται, όπως και κάποιες άλλες του αγώνα- γράφτηκε η τελευταία πράξη της ζωής του Γιάννη Μήτσα. Κατά τη διάρκεια νυχτερινής αντεπίθεσης των Ελλήνων για να ανακαταλάβουν τις θέσεις τους, αφού πολέμησαν ηρωικά μπούκα προς μπούκα, δηλ. σώμα με σώμα, έπεσε νεκρός κάτω από το ταμπούρι του ο γίγαντας! Βρισκόταν στο συγκρότημα Ταμπουρίων του Μπιν-Βασίρι ανάμεσα στο Κερατσίνι και τον Πειραιά, στην ονομαστή μάχη και σφράγισε με τη συγκλονιστική του θυσία τον αγώνα. «Την Ε^η της προ του τότε Πάσχα Μεγάλης Εβδομάδας εφονεύθησαν οι υπό τον Γενναίον οπλαρχηγόν, ο εξ Ερμιόνης Ιωάννης Μήτσας και ο εκ Στεμνίτσης Μηλιώνης, εις τα μεταξύ Πειραιώς και Κερατσινίου Ταμπούρια του Μπιν-Βασάρι, επιπεσόντες νυκτός να κυριεύσουν και κυριεύσαντες το μεγαλύτερον», γράφει ο Μ. Οικονόμου.

Γύρω από το άψυχο σώμα του ήρωα ακολούθησε ομηρική μάχη. Οι Τούρκοι επεδίωξαν να το λαφυραγωγήσουν και να το ατιμάσουν. Οι Έλληνες, ωστόσο, κατόρθωσαν να διασώσουν τον νεκρό και τα όπλα του.

Ο αδελφός του Σταμάτης, όταν πληροφορήθηκε το θλιβερό γεγονός, κατέφτασε σιωπηλός, για να παραλάβει το άψυχο κορμί. Με δυσκολία έκρυβε την ταραχή και τον μεγάλο του πόνο. Μόλις το αντίκρισε, ασκεπής σταυροκοπήθηκε και αγκάλιασε τον νεκρό. Ύστερα ευλαβικά τον τοποθέτησε σε ασφαλές μέρος μακριά από το πεδίο της μάχης, τον ασπάσθηκε με σεβασμό, σκούπισε τα δάκρυα που ανάβλυζαν απ’ τα μάτια του με τα δυο του χέρια και την άκρη της φουστανέλας, σταυροκοπήθηκε ξανά και κάνοντας ένα βήμα πίσω, έφυγε τρέχοντας για τη μάχη, που δεν είχε ακόμα τελειώσει!

Τον γενναίο Ερμιονίτη πολέμαρχο έκλαψε πικρά και ο αχώριστος συμπολίτης μπιστικός του, Θοδωράκης Μάλλωσης. Ένα ξεχωριστό παλληκάρι του αγώνα, που ακολουθούσε τον Μήτσα σε όλες τις μάχες. Έτσι βρέθηκε στο πλευρό του και την ύστατη στιγμή, όπως η μοίρα των πιστών ορίζει.

Το θρηνητικό φύσημα του αέρα, ο λυγμός των πουλιών, το μοιρολόγι των κυμάτων της ερμιονίτικης θάλασσας μετέφεραν το θλιβερό και αναπάντεχο άγγελμα του θανάτου στην Ερμιόνη πολύ γρήγορα. Ο γίγαντας Γιάννης Μήτσας έπεσε! Σείστηκε ο Κουλάς συθέμελα! Η γυναίκα του και η μικρή μονάκριβη κόρη του παρέμειναν ασάλευτες, βουβές...²

γ) «Η θυσία του αντρειωμένου»

Πίνακας της Ανθούλας Λαζαρίδου - Δουρούκου (+)

Πολλές φορές κρίνεται σκόπιμο να παρακολουθεί κανείς την Ιστορία μέσα από την Τέχνη. Έργα ζωγράφων, ποιήματα και πεζά λογοτεχνών «διδάσκουν με ευχαρίστηση», καθώς η αισθητική πλήρωση συνοδεύει τη γνώση.³ Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο πίνακας της Ανθούλας Λαζαρίδου – Δουρούκου, που παριστά με συγκλονιστικό τρόπο τον θάνατο του Γιάννη Μήτσα. 

«Η ανδρεία του κληρονομιά μας», σχολίασε σχετικά η ζωγράφος εντυπωσιάζοντας και πρωτοτυπώντας στην παρουσίαση του ηρωικού πολέμαρχου την ύστατη ώρα. Ορθός, άφοβος, μοναχός, ήρεμος αντιμετωπίζει στωικά τον θάνατο, αψηφώντας τη φύση που στην πιο γλυκιά της ώρα, προσκαλεί και προκαλεί για ζωή.

«Στην κεφαλή του κρέμεται ο ήλιος μαγεμένος, ο ουρανός καμάρωνε κι η γη χεροκροτούσε»,⁴ θα έγραφε ο εθνικός μας ποιητής συμπάσχοντας με τον ήρωα.   

Τέτοιοι άνδρες πραγματικά πεθαίνουν όρθιοι! Γίνονται σύμβολα παντοτινά που καθοδηγούν και εμπνέουν.

δ) «Οι νεκροί του Φαλήρου» - «Ελεγείον επί του τάφου του στρατηγού Αναστασίου Μαυρομιχάλη»

Ποιήματα του Αχιλλέα Παράσχου

Η ηρωική θυσία των αγωνιστών στη μάχη του Φαλήρου συγκίνησε ιδιαίτερα τον ελληνολάτρη ποιητή Αχιλλέα Παράσχο. Στο ποίημά του «Οι νεκροί του Φαλήρου» (Η΄ μέρος) αναφέρεται και στον θρυλικό Γιάννη Μήτσα. Μια δεύτερη αναφορά υπάρχει και στο «Ελεγείον» (Γ΄ μέρος), που ειπώθηκε «Επί του τάφου του στρατηγού Αναστασίου Μαυρομιχάλη». Στους φλογερούς και πατριωτικούς στίχους του ποιητή συναντάμε όλους τους ήρωες της Επανάστασης, που τον ενέπνευσαν.

 

«Οι νεκροί του Φαλήρου», (Η΄)

…Τους ήρωας, που πρόφθασα παιδάκι, ξαναείδα!

Είδα του Γρίβα τη ματιά, τον πυργωτό Γκρηζιώτη,

το Βάσσο, τον Νικηταρά κοντά στο Γαρδικιώτη.

Ματιές αϊτών, στήθια πλατιά, κορμιά πλατάνια είδα,

πιστόλες μέσ’ στο μάλαμα, σπαθιών γερτή λεπίδα.

Είδα τον Κώστα Μπότσαρη, τον Κίτσο τον Τζαβέλλα,

είδα του Χατζή – Πέτρου μας την άσπρη φουστανέλλα.

Του Μακρυγιάννη το κορμί, στηλόνετο μπροστά μου

και του Πλαπούτα τ’ άρματα καμάρον’ η ματιά μου.  

Όλους εκείνους έβλεπα που πρόφθασα, κι ακόμα

το Μήτσα μας, που σκέπασε προχθές το μαύρο χώμα.

Τη λεβεντιά της Ρούμελης και του Μοριά τα κάλλη

εχόρτασε το μάτι μου, και ξαναείδα πάλι

εκείνους που ελάτρευσα, εκείνους που λατρεύω

και μέσ’ στο κοιμητήριο τη νύχτα τούς γυρεύω!

 

«Ελεγείον - Επί του τάφου του στρατηγού Αναστασίου Μαυρομιχάλη», (Γ΄).

…Φευ! Όσοι διεφύγατε του Χάρωνος το όμμα,

Μη έτι μας αφήνετε, ημίθεοι πολέμου.

Μένε, Κανάρη, με ημάς περίμενε ακόμα.

Μη αποθνήσκεις, Βέρη μου, μη φεύγεις, Βαλτινέ μου!

Μη, Γιάννη – Κώστα, τους νεκρούς συντρόφους σου ποθήσεις,

Και μένε, Μήτσα, με ημάς, Δαγκλή, μη μας αφήσεις!

1.  Αναφορά στον Γιάννη Μήτσα του εισηγητή του Νομοσχεδίου «Περί συντάξεως των χηρών και προικίσεως των ορφανών του αγώνος», στη διάρκεια της ΝΖ’ (57^ης) συνεδρίασης της Βουλής, στις 21 Απριλίου 1858.

2.  Γιάννης Μ. Σπετσιώτης, «Ιστορικές σελίδες της Ερμιόνης» - Ημερολόγιο.

3.  Δημήτριος Ιω. Κουκουλομμάτης, «Λογοτεχνία και Παιδαγωγική», Αθήναι 1990.

4.  Διονύσιος Σολωμός, «Ελεύθεροι πολιορκημένοι».

 

Ο Γιάννης Μιχ. Σπετσιώτης ερευνώντας στο διάβα του χρόνου -> την ιστορία, τους θρύλους και τις παραδόσειςτης Ερμιονίδας...

 

Το Θερμήσι και το Κάστρο του στην Ιστορία, τις Παραδόσεις 

και τα Δημοτικά Τραγούδια

Δύο παλαιότατες μαρτυρίες που αναφέρονται στο βιβλίο «Acta et Diplomata Craeca medii aevi sacra et profama collectaediderunt»των Franciscus Miklosich και Josephus Muller με θέμα τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Βενετών και Τούρκων για την καλοτυχία του κάστρου, εμπλουτίζουν τα πενιχρά στοιχεία της ιστορίας της Θερμησίας εκείνων των χρόνων και μαρτυρούν την παραχώρηση του κάστρου από τους Τούρκους στους Βενετούς.¹

Στην πρώτη, με ημερομηνία 17 Μαρτίου 1480, σελ. 3, σημειώνεται: «Του… σουλτάν Μουχαμέτ προς τους ευγενεστάτους άρχωντας και προβεδούρα του Ναυπλίου και της Μωνεμβασία… όταν επηήσαμεν συμφονίαν μετά την εκλαμπροτάτην αυθεντίαν της Βενετήας ή από τον δεσπότην του Μωρέως και εις τον καιρόν τις μάχης ενάρθησαν πάλην εκ της αυθεντίας μου, όλα να στρέφονται προς ημάς. εστέρχθηγουν και από τα δύο μέρη η τιαύτη συμφωνία. Νυν δε τα κάστρι τα λεγώμενα Θερμίς και Βάτηκα και Αμπερτόκαστρο ήταν πρότα εις την εξουσίαν τις αυθεντίας μου, και εις τον καιρόν τις μάχις επάρθησαν αφημών.  καθώς ήνε γνόριμων και φανερόν εις τους πάντες και «ουδέν αντιστράφησαν προς την αυθεντίαν μου, το ληπόν οι χρεοφειλέτε και οι χαρατζάρι της αυθεντίας μου φεύγουν και έρχοντε και κατοικούν εις τα ιρημένα κάστρι και ευγένουσιν και ζημιόνουν τον τόπον μου. επηδίκαι φάλεα της αγάπης μας διαλαμβάνουσιν, ότι να στρέφουντε τα ιριμένα κάστρι προς την αυθεντίαν μου και επιδί ουδέν αντιστράφηκαν να χαλαστούσιν, να ένε χαλαζμένα παντελός δια να μιδέν φεύγουν οι άνθρωποι της αυθεντίας μου…».

Στη δεύτερη επιστολή, με ημερομηνία 30 Απριλίου 1481, σελ. 308, αναφέρεται: «Σουλτάν Μουχαμέτ… Περί δε του Θερμιτζίου και της αλυκής αυτού και Καστριτζίου άπερ εν τοις ημετέροις κατά στίχοις εγράφησαν και εις τρόπον τιμαρίον εδόθησαν τοις ημετέροις δούλοις, ούτω γαρ απεφήναντο και οι εκείσε επιστήμονες άνθρωποι, ότι υπό την εμήν και αυτοίς  εξουσίαν ήλθον, ότε επήρα τον Μορέαν, και έως του νυν τα περίχωρα αυτών οι ημέτεροι νέμονται δούλοι, αλλά δια την ημών αγάπην και καθαράν φιλίαν και διότι προσεχώς εισί τοις υμετέροις τόποις, έστωσαν τη αυθεντία των Βενετών, αυτά δηλονότι τα ειρημένα κάστρη, έστω δε και τόπος αυτοίς περί αυτά, όσον αναγκαίως χρήζουσι τους δε περί αυτά τόπους, ους οι ημέτεροι νέμονται δούλοι νεμέσθωσαν άνευ λόγου τινός και οχλήσεως της αφ’ υμών».

Επίσης στο βιβλίο του Ματθαίου Κιγάλα με τίτλο «Νέα σύνοψις διαφόρων ιστοριών…», διαβάζουμε: «Τότε, το 1537, παρεδόθη εις τους Τούρκους το Θερμίση, σελ. 462».  Ίσως, στους χρόνους εκείνους, να υπήρχε κάποιος μικρός οικισμός που παραδόθηκε κατά την Α΄ Τουρκική κυριαρχία (1540-1686).² Αργότερα ο Μητροπολίτης Αθηνών Μελέτιος³ στο βιβλίο του «Γεωγραφία Παλαιά και Νέα», σημειώνει: «Φλιούς πόλις παραθαλασσία (της Αργολίδος) κοινώς λεγομένη Θερμήσι, σελ. 427».⁴ Αλλά και ο Μητροπολίτης Μονεμβασίας Δωρόθεος στο «Βιβλίον ιστορικόν» αναφέρει ότι «το 1537 παρεδόθη και το Θερμήσι. Πρόκειται πιθανώς περί του Φλιούντος κατά το Ναύπλιον παρεδόθη εις τον Κασίμπασιάν».⁵ 

Θεωρούμε, πως οι δύο ιεράρχες για λόγους που δεν γνωρίζουμε, ίσως, συγχέουν το Θερμήσι με την αρχαία πόλη Φλιούς που βρισκόταν στην περιοχή της Νεμέας και αποτελούσε μαζί με τις όμορες πόλεις το Άργος, την Κόρινθο, την Σικυώνα, την Επίδαυρο και την Τροιζήνα την εξάπολη της Πελοποννήσου. Είναι, επίσης, πιθανόν κάποια περιοχή γύρω από τον Φλιούντα να ονομάζεται Θερμήσι. 

Ο Αντώνιος Μηλιαράκης⁶ στα μέσα του 19^ου αιώνα κάνει λόγο για το «κώμιον» Θερμήσι που κατοικείται από Βαλτετσιώτες ποιμένες και γεωργούς και μερικούς Καστριώτες, συνολικά εκατόν δέκα τέσσερα άτομα, που ασχολούνται και με την «ελαιοφυτείαν». 

Εκεί βρίσκεται η περίφημη αλυκή της Θερμησίας, μία από τις μεγαλύτερες του ελληνικού κράτους,⁷  που η ύπαρξή της συνδέθηκε με την ιστορία και τη λαογραφία του κάστρου.

Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, μετά την ψήφιση του νόμου Β΄ΤΜΘ/1895, ιδρύθηκε στο Θερμήσι Γραμματοσχολείο που καταργήθηκε, ωστόσο, τον επόμενο χρόνο «ένεκεν ελλείψεως μαθητών». Το σχετικό με την κατάργηση του Σχολείου ΦΕΚ 107/21 Σεπτεμβρίου 1896, στηρίχθηκε στην ΣΤ΄ πράξη της 5^ης Σεπτεμβρίου 1896 του Εποπτικού Συμβουλίου Αργολίδος προς το Υπουργείο Παιδείας που ανέφερε ότι: «Καταργείται το Γραμματοσχολείο Θερμησίου διότι, πλην ελαχίστων παραχειμαζόντων οι οποίοι διαμένουν, δεν υπάρχουν ενταύθα άλλοι κάτοικοι». Σύμφωνα με τα στατιστικά αποτελέσματα της απογραφής του Οκτωβρίου 1896 το Θερμήσι είχε τότε διακόσιους εξήντα τρεις κατοίκους (εκατόν πενήντα τρεις άνδρες και εκατόν δέκα γυναίκες).⁸

Το μεσαιωνικό-ενετικό κάστρο του Θερμησίου ή της Θερμησίας, αν και μικρότερο σε σχέση με άλλα παρόμοια κάστρα της Ελλάδας, έχει πλούσιο παρελθόν. Το κατέγραψαν ο αείμνηστος Λίνος Μπενάκης⁹ που ασχολήθηκε πρώτος με την ιστορία του και στη συνέχεια ο Γιάννης Ησαΐας.¹⁰

Αξιόλογα, όμως, είναι και τα λαογραφικά στοιχεία, οι παραδόσεις και τα τραγούδια που σχετίζονται τόσο με τοπικά όσο και με γενικότερα στοιχεία που διασώζονται για τα κάστρα. Την παρακάτω παράδοση με τον τίτλο «Παράδοσις περί του φρουρίου της Θερμησίας» βρήκαμε στο περιοδικό «Λαογραφία» καταγεγραμμένη από τον Νικόλαο Γ. Πολίτη.¹¹ Τη μεταφέρουμε στη σημερινή μας γλώσσα. «Οι αλυκές της Θερμησίας (χωριού) της Ερμιονίδας ήσαν θαυμαστές από την εποχή της βενετοκρατίας όπως βλέπουμε στις εκθέσεις των Βενετών που προνοούσαν και ενδιαφέρονταν για την Πελοπόννησο. Υπερασπιζόταν (τις αλυκές) ένα βενετικό φρούριο κτισμένο πάνω σε απότομο βράχο που απέχει από τη θάλασσα περίπου μισή ώρα. Με το φρούριο αυτό συνδέεται μια παράδοση που την άκουσα από τους κατοίκους της περιοχής το 1878 όταν πέρασα από την Ερμιονίδα και μου τη διηγήθηκε ο Γεώργιος Π. Φωτόπουλος. Σύμφωνα με εκείνη την παράδοση μέσα στο φρούριο που για πολλά χρόνια πολιορκούσαν οι Τούρκοι κατοικούσε μια νέα και όμορφη βασιλοπούλα. Το κάστρο όμως ήταν δυσπόρθητο και οι Τούρκοι δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να το κυριεύσουν. Ο βεζίρης τους τότε αφού εγκαταστάθηκε στον απέναντι λόφο κατόρθωσε με δόλο να μπει μέσα στο κάστρο. Ένας δερβίσης του μεταμορφώθηκε σε μοναχό, εξαπάτησε τους φρουρούς και μπήκε μέσα στο κάστρο. Τότε η βασιλοπούλα για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων γκρεμίστηκε από τις επάλξεις του φρουρίου και τότε ο λόφος αυτός ονομάστηκε «η ράχη του βεζίρη».

Είναι προφανές ότι και στη διήγηση αυτή έχουμε μια παραλλαγή της παράδοσης «Περί του κάστρου της Ωριάς (Η ωραία του κάστρου, Το Ωραιόκαστρο). Τα δημοτικά τραγούδια που «αφηγούνται» τέτοιου είδους γεγονότα ονομάζονται παραλογές. Ακολουθούν στίχοι δημοτικών τραγουδιών με βάση την παράδοση που αναφέραμε:

Καλογεράκι εγίνη, ράσα φόρεσε,

πάγει στην πόρτα, κλαίει, πέφτει, προσκυνάει,

κλαίει και γονατίζει και παρακαλάει:

-      Άνοιξ’ άνοιξε πόρτα, πόρτα της Ωριάς,

πόρτα της μαυρομάτας της Βασίλισσας.

Κι η κόρη σαν τον είδε, έπεσε στο γιαλό.

Και αλλού:

Η πόρτα μισανοίγει, γέμισε η αυλή.

Άλλοι στ’ άσπρα χυθήκαν κι άλλοι στα φλουριά.

Κι αυτός μέσα στην κόρην, πούναι στα γυαλιά,

κι η κόρη σαν τον είδε, πέσε στο γιαλό.¹²

 =======================================================================================================================

ΦΩΤΟ: «Εκδρομή φίλων στο κάστρο του Θερμησιού με τα …μέσα της εποχής, 10 Μαΐου 1936». Μιχ. Παπαβασιλείου, Μιχ. Σπετσιώτης, Γ. Μαρμαρινός, Απ. Φραγκούλης, Στ. Μαρμαρινός. 

Από το προσωπικό αρχείο του αγαπητού φίλου και συμμαθητή Λευτέρη Μαρμαρινού. 

Τον ευχαριστώ θερμά!

ΣΗΜ. >>>>>>>>>>>

Ο Γιάννης Μιχ. Σπετσιώτης άοκνος και με τη σκέψη του και την ψυχή του, συνεχίζει την ιστορική έρευνά του – πολύτιμη - ανιδιοτελή προσφορά στην κοινωνία μας …

 Θέλουμε και τη δική σας άποψη και τον προβληματισμό σας … για το σημαντικό του έργο!! …

=============================================================================================================

Έντυπες εφημερίδες την περίοδο της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης (Ερμιόνη - Τροιζήνα) – Ενέργειες για την έκδοση νέων

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Η ταυτόχρονη έκδοση, έντυπων και χειρόγραφων (ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια), εφημερίδων το 1821 με την έναρξη της Επανάστασης, είχε ως πρωταρχικό στόχο την έγκυρη ενημέρωση Ελλήνων και ξένων για τις πολεμικές εξελίξεις. Η πρωτοβουλία αυτή, έργο φωτισμένων διανοουμένων και ομάδων, ανέδειξε την αναγκαιότητα της διάδοσης των γεγονότων, διαμορφώνοντας την κοινή γνώμη και ενισχύοντας τον Αγώνα. Το 1827 οι έντυπες εφημερίδες που κυκλοφορούσαν ήταν δύο:

α) «Ο φίλος του Νόμου», Ύδρα, 10 Μαρτίου 1824 - 27 Μαΐου 1827, με εκδότη τον Ιταλό νομικό Ιωσήφ Κιαππέ και

β) «Η Γενική εφημερίς της Ελλάδος», Ναύπλιο, Αίγινα, Πόρος, Οκτώβριος 1825 - Μάρτιος 1832, με πρώτο εκδότη, από το 1825 ως το 1827, τον Θεόκλητο Φαρμακίδη.

Στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε στις διεργασίες και τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια των εργασιών της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης (Ερμιόνη 18 Ιανουαρίου -17 Μαρτίου 1827 και Τροιζήνα 19 Μαρτίου – 5 Μαΐου 1827, υπό την προεδρία του Γεωργίου Σισίνη) με στόχο την έκδοση εφημερίδας. Οι εκδοτικές κινήσεις καταγράφονται σε ορισμένα έγγραφα, σε επιστολές καθώς και στα πρακτικά της Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας.

Στις 14 Μαρτίου 1827 ο Νικόλαος Αργέντης¹ ενημερώνει με επιστολή του τον Κόχραν ότι η Φιλελληνική Εταιρεία της Μασσαλίας τού απέστειλε τυπογραφικούς χαρακτήρες, χαρτί, κρασιά και πολεμοφόδια με το γαλλικό μπρίκι «La Jeune Emilie», που έχει κυβερνήτη τον Simon Gabriel. Θέτει, μάλιστα, το ερώτημα στον Κόχραν, αν επιθυμεί, να τα παραλάβει ή να τα κρατήσει, προσωρινά, στην αποθήκη του. Η επιστολή, γραμμένη στη γαλλική γλώσσα, θεωρούμε πως είναι ενδεικτική των προθέσεων του Κόχραν, για τη δημιουργία κάποιας έντυπης έκδοσης εφημερίδας ή βιβλίου από τον ίδιο ή άλλο πρόσωπο.

Στις 18 Μαρτίου 1827 ο Ιταλός Anton Maria Camella ενημερώνει με επιστολή του τον Ιω. Κωλέττη, που ήταν ήδη πληρεξούσιος στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, για την πρόθεσή του να εκδώσει εφημερίδα, στην οποία θα μπορούν να εκφράσουν την άποψή τους οι Φιλέλληνες. Αναφέρει ότι συζήτησε την ιδέα του με διάφορα πρόσωπα (Κολοκοτρώνη, Καραϊσκάκη, Μεταξά, Φαρμακίδη κ.α) καθώς και με τον Δημήτριο Υψηλάντη. Ενημερώνει, επίσης, τον Κωλέττη για τις επαφές που είχε με τα προαναφερόμενα πρόσωπα και ζητά τη βοήθειά του και την προστασία του. Υστερόγραφο αυτής της επιστολής είναι η συστατική επιστολή του Theriano, Καθηγητή Παθολογίας στην Ιόνιο Ακαδημία.

Στις 25 Μαρτίου 1827 ο Ιωσήφ Ν. Κιαππέ (Joseph Chiappe), εκδότης της εφημερίδας «Ο φίλος του Νόμου», στέλνει στον Κόχραν δέκα αντίτυπα του δοκιμίου της εφημερίδας «Belle Grecque» και ζητά την υποστήριξή του, καθώς η εφημερίδα του μπορεί να είναι χρήσιμη στους Έλληνες αλλά να ενδιαφέρει και τους Φιλέλληνες. Κατά την ΛΓ΄ (33^η) Συνεδρίαση της Εθνοσυνέλευσης την 27^η Απριλίου 1827 στην Τροιζήνα, διαβάστηκε αναφορά του Ιταλού φιλέλληνα διδασκάλου Αντωνίου Μαρία Κανέλλα, ο οποίος ζητούσε να του δοθεί άδεια να εκδίδει εφημερίδα στη γαλλική και ιταλική γλώσσα «ιδίοις εξόδοις». Ζητούσε, επίσης, να του παραχωρηθεί κατοικία για να αποθηκεύσει τα πιεστήρια και τα άλλα εργαλεία του τυπογραφείου. Έναντι αυτών ο Κανέλλα δεσμεύτηκε να προσφέρει το εισόδημα πέντε ετών από την εφημερίδα (πιθανώς τα κέρδη), για τη σύσταση του αλληλοδιδακτικού σχολείου. Η αναφορά αυτή στάλθηκε από την Εθνοσυνέλευση στην Αντικυβερνητική Επιτροπή, η οποία ήταν αρμόδια να απαντήσει στα όσα ο Κανέλλα ζητούσε με την επιστολή του.

Μετά το 1827 ξεκινά μια νέα εποχή για τις έντυπες εφημερίδες, η οποία χαρακτηρίζεται «από τη θέληση της εξουσίας να τις προσδιορίζει και να τις κατευθύνει» απέναντι στην απαίτηση των εκδοτών για ελευθερία και ανεξαρτησία. Στις 16 Φεβρουαρίου 1828, ο Κόχραν με επιστολή του προς τον εκδότη εφημερίδας, διέψευσε τις φήμες σχετικά με το ταξίδι του στην Αγγλία. Παράλληλα, διαβεβαίωσε τους αναγνώστες της εφημερίδας, ότι η πάταξη της πειρατείας αποτελούσε προτεραιότητα της Ελληνικής Κυβέρνησης. Υποστήριξε ότι δεδομένων των περιορισμένων μέσων της Ελλάδας, η οριστική επίλυση των προβλημάτων μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω ειρηνοποιών δυνάμεων και ορθής τακτικής.

ΣΗΜ. Νικόλαος Αργέντης: καταγόμενος από τη μεγάλη οικογένεια των Αργεντών που ήλθε τον 14^ο αιώνα από την Ιταλία και εγκαταστάθηκε στη Χίο. Πολλά μέλη της διακρίθηκαν για την προσφορά τους στη Χώρα.

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΑ

§  Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας, Επανέκδοσις της Βουλής των Ελλήνων, Αθήναι, 1971.

§  Γενικά αρχεία του Κράτους (Γ.Α.Κ.).

§  Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη.

§  Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε. 1975, τόμος ΙΒ΄, Αθήναι 1975.

§  «Πρακτικά από τις συνεδριάσεις της Εθνοσυνέλευσης (Ερμιόνη – Τροιζήνα)».

Λόγια Δεσπότη σε ραδιοφωνική συζήτηση εν όψει της Σαρακοστής...

....η αποχή από τις τροφές δεν έχει νόημα, όταν ο άνθρωπος παραμένει δόλιος, ύπουλος, πικρόχολος. Όταν εξαπατά, όταν υποδαυλίζει και ενισχύει αρνητικά συναισθήματα για τους άλλους. Όταν είναι υψαύχην και υπεροπτικός, ύπουλος, πανούργος και υποχθόνιος κάνοντας το μαύρο άσπρο και το αντίθετο...

[…]«ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω και νουν νοείτω», αφού η αλήθεια συχνά κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα...

===================================================================================================================================================

Ραδιοφωνικές κουβέντες

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Πριν από μερικές ημέρες παρακολουθούσα μια ραδιοφωνική εκπομπή, όπου οι δυο οικοδεσπότες μαζί με άλλους δυο ομοτράπεζους, συζητούσαν, μεταξύ των άλλων, για τη φιλοξενία, την πατροπαράδοτη αρετή των Ελλήνων.

Σχολίαζαν την προθυμία ορισμένων ανθρώπων να υποδέχονται τον άλλο, γνωστό ή άγνωστο επισκέπτη στο σπίτι τους, να τον περιποιούνται και να του παρέχουν στέγη και τροφή.

Ο ένας διηγήθηκε πως ο πατέρας του επέβαλε στη μητέρα του, να στρώνει πάντα ένα επιπλέον σερβίτσιο στο τραπέζι, γι’ αυτόν που πιθανόν να τους επισκεφθεί.

Ο δεύτερος συμπλήρωσε με μια δυνατή λαϊκή ρήση του τόπου του: «καλλίτερα ξένος και πεινασμένος να σε ληστέψει, παρά να φύγει νηστικός». 

Ο τρίτος με ανάλαφρη διάθεση υπενθύμισε πως «χάρη του μουσαφίρη περνάει καλά κι ο νοικοκύρης». 

Οι συνομιλητές αναζήτησαν, στη συνέχεια, τις ρίζες αυτών των εθίμων στην αρχαία «ξενία», τη φιλική διάθεση των αρχαίων Ελλήνων απέναντι στους ξένους και αναφέρθηκαν στον Ξένιο Δία, τον προστάτη τους.

Παρακολουθώντας τη συζήτηση ομολογώ πως αρχικά τη βρήκα ενδιαφέρουσα. Σύντομα, όμως, η σκέψη μου «κουμπώθηκε», καθώς ακούμε καθημερινά για τους κάθε λογής «ειδικούς» που εξαπατούν ανυποψίαστους ανθρώπους, οι οποίοι πολλές φορές πληρώνουν την απερισκεψία τους με την ίδια τους τη ζωή.

Επειδή, όμως, στην παρέα βρισκόταν κι ένας ορθόδοξος Μητροπολίτης από την Αφρική, η κουβέντα στράφηκε στη νηστεία. Αφορμή στάθηκε η ταραμοσαλάτα, που σύμφωνα με την …αποκάλυψη του παρασκευαστή της, δεινού μάγειρα, φτιάχτηκε με σόδα (ανθρακούχο αναψυκτικό) αντί για λάδι, με αποτέλεσμα να γίνει και νηστίσιμη και νοστιμότερη!

Ο Δεσπότης μίλησε στη συνέχεια για την ουσία της τεσσαρακονθήμερης νηστείας, που αποτελεί το 1/9 του χρόνου μας, και τη σημασία που έχει η τήρησή της για την εγκράτεια και την υγεία. Τόνισε, ωστόσο, πως η αποχή από τις τροφές δεν έχει νόημα, όταν ο άνθρωπος παραμένει δόλιος, ύπουλος, πικρόχολος. Όταν εξαπατά, όταν υποδαυλίζει και ενισχύει αρνητικά συναισθήματα για τους άλλους. Όταν είναι υψαύχην και υπεροπτικός, ύπουλος, πανούργος και υποχθόνιος κάνοντας το μαύρο άσπρο και το αντίθετο.

Είπε κι άλλα ο Δεσπότης και «ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω και νουν νοείτω», αφού η αλήθεια συχνά κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα.

Καλή Σαρακοστή!

Πρωτοχρονιάτικες αναμνήσεις στην Ερμιόνη με την ιδιαίτερη γραφή του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη ....

 

Παραμονή, 31 Δεκεμβρίου

Τελευταία ημέρα του χρόνου και η εκκλησία μας γιορτάζει την οσία Μελάνη. Παραμονή, όμως, και της δεύτερης μεγάλης γιορτής του 12ημέρου. Αύριο, Πρωτοχρονιά, γιορτάζεται η Περιτομή του Χριστού και ο Άγιος Βασίλειος. Και τι σύμπτωση! Η Αγία Μελάνη και ο Άγιος Βασίλειος, όπως μας λέει ο συναξαριστής, διέθεσαν τις περιουσίες τους για να ανακουφίσουν τον πόνο των ασθενών και τις στερήσεις των φτωχών.

Τα κάλαντα

Από το πρωί τα παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους για να πουν τα κάλαντα, όπως έκαναν και την παραμονή των Χριστουγέννων.

Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά/Ψιλή μου δεντρολιβανιά…

Οι νοικοκυρές ανοίγουν τα σπίτια τους, τα φιλεύουν με τα παραδοσιακά γλυκά των ημερών, κουραμπιέδες και μελομακάρονα, μα εκείνα περιμένουν και τον …κόπο τους. Κάποια πρωτοτυπούν και αντί για τα συνηθισμένα κάλαντα λένε τα…

Και νέο έτος αριθμεί/η του Χριστού Περιτομή

και η μνήμη του Αγίου/Ιεράρχου Βασιλείου…

στον ίδιο σκοπό με το «Αρχιμηνιά…».

Ο Αντώνης Δ. προτιμούσε τ’ αρβανίτικα κάλαντα:

Μίρσε τε βίνjε βίτι ι ρι/Καλώς ήρθε ο νέος χρόνος

Μίσε τε να πέλκj ένjε/Καλά να μας αρέσει

Γκjεγκjουνιβλέζεργκjεγκjουνι/Ακούστε αδέλφια ακούστε…*¹

Λέγανε τα παιδιά τα κάλαντα όλο το πρωινό και, με μια μικρή διακοπή το μεσημέρι, συνέχιζαν μέχρι που έπεφτε το σκοτάδι και επέστρεφαν στο σπίτι. Μετρούσαν τον …κόπο τους, σχεδίαζαν τις αγορές τους και ετοιμάζονταν για την επομένη.

Ο ρόλος

Γύρω στις δέκα, οι μεγαλύτεροι, άρχιζαν να μαζεύονται στα Μαντράκια, για τον «ρόλο», το παιχνίδι των ημερών. Μέσα στις επόμενες ώρες τα Μαντράκια ασφυκτιούσαν από κόσμο. 

Από τη μια άκρη μέχρι την άλλη ομάδες παιχτών έστριβαν τα χάλκινα νομίσματα του Όθωνα, τις ασημένιες δεκάρες του Γεωργίου Α΄ καθώς και κέρματα της εποχής. Πολλοί περίεργοι «κύκλωναν» τις ομάδες του ρόλου και σχολίαζαν κερδισμένους και χαμένους άλλοτε με νεύματα και άλλοτε με φωνή, που μόλις ακουγόταν... Ο ρόλος, έτσι και ξεκινούσε την παραμονή, σταματημό δεν είχε! Θυμάμαι ομάδες που κρατούσαν το παιχνίδι μέχρι τα μεσάνυχτα της επομένης! Όταν έπεφτε το σκοτάδι οι παίχτες στήνονταν κάτω από το φως της κολώνας. Μερικοί από αυτούς το εκμεταλλεύονταν και πετούσαν το νόμισμα χωρίς περιστροφή. Έστριβαν, όπως λέγαμε, «κοκράνικα»!

Μερικές χρονιές το κρύο ήταν τσουχτερό και άλλες η δυνατή βροχή απειλούσε να διακόψει το παιχνίδι. Οι …προνοητικοί άνοιγαν τις ομπρέλες τους. Τα χέρια, ξυλιασμένα, με δυσκολία έστριβαν το νόμισμα. Τα κορμιά έτρεμαν από το κρύο, την υγρασία και την αγωνία του παιχνιδιού, που συνεχιζόταν χωρίς σταματημό. Στην άλλη πλευρά της πόλης, στα καφενεία του Λιμανιού, στρώνονταν οι πράσινες τσόχες για το 31 και τ’ άλλα τυχερά παιχνίδια, καθώς το βράδυ της παραμονής, έστω και σιωπηρά, όλα επιτρέπονταν…

Η αλλαγή του χρόνου

Τα μεσάνυχτα, όταν το ρολόι της Παναγίας χτυπούσε δώδεκα φορές, οι καμπάνες και των δύο εκκλησιών σήμαιναν ακατάπαυστα και άναρχα διαλαλώντας την έλευση του νέου χρόνου. Εμείς, μικρά παιδιά, απολαμβάναμε την …«ταραχή» στα ζεστά μας σκεπάσματα.

Συνέβαιναν, όμως, και πολλά ευτράπελα μεταξύ των επίδοξων «καμπανοκρούστηδων» και των υπεύθυνων των ναών με αποκορύφωμα τα γεγονότα του 1969, όταν χρειάσθηκε η επέμβαση της αστυνομίας για να βρεθεί λύση. Για λίγα χρόνια ακόμη οι καμπάνες συνέχισαν να σημαίνουν στην αλλαγή του χρόνου, «υπό επιτήρηση»…

Το έθιμο τελείωσε άδοξα στα μέσα της 10ετίας του 1970. Άλλωστε μετά από μερικά χρόνια τα σχοινιά στις καμπάνες καταργήθηκαν και οι κωδωνοκρουσία γινόταν με …«εντολή» της ηλεκτροκίνησης. Επανήλθε, αν είμαι καλά πληροφορημένος, τα τελευταία χρόνια, αφού προηγήθηκε συνεννόηση τού τότε Προέδρου της Κοινότητας Ι. Γ. με τον εφημέριο του Ναού. Τα «περί καταργήσεως των καμπανοκρουσιών» για την αλλαγή του χρόνου γράφονται με κάθε επιφύλαξη.

Ο ασπροπόδαρος (αρβ. Κ-μπ-μπάρδης)

Προτού χτυπήσουν οι καμπάνες της πρωτοχρονιάτικης λειτουργίας στους δρόμους της Ερμιόνης έκαναν την εμφάνισή τους οι Ασπροπόδαροι! Παιδιά, που είχαν στη ζωή και τους δύο γονείς, θα έκαναν το καλό ποδαρικό στα σπίτια που τους το είχαν ζητήσει. Χτυπούσαν την πόρτα του σπιτιού και έμπαιναν προσεχτικά μέσα με το δεξί. Οι νοικοκυραίοι τα καλοδέχονταν με χαμόγελα, όνειρα και ελπίδες. Τα ασήμωναν βάζοντας στην κάλτσα του δεξιού ποδιού χρήματα, τυλιγμένα «συμβολικά» σε ολόλευκο βαμβάκι. Του πρόσφεραν γλυκίσματα και δώρα. Η μικρή τελετή τελείωνε με την ανταλλαγή των ευχών και το ζεστό ξεπροβόδισμα του Ασπροπόδαρου.

-      Άντε πουλάκι μου, να μας φέρεις και φέτος τύχη, όπως πάντα. Να είσαι καλότυχος! Πολλές φορές βέβαια το σκηνικό ήταν «σοφά σκηνοθετημένο» και γινόταν κατόπιν προσυνεννόησης προκειμένου οι ευχές να… «πιάσουν» και η οικογένεια να έχει όλα τα καλά του Θεού! Προτιμούσαν πάντοτε τα μικρά παιδιά που η τύχη τους ακόμη είναι αδούλευτη «για να ανοίξει το σπίτι». Εγώ, για χρόνια πήγαινα Ασπροπόδαρος «στην κυρά Μαριγούλα του μπάρμπα Γαβρίλη του Γεωργίου, του ταχυδρόμου», που κάθονταν δίπλα στο πατρικό μου σπίτι. Ήμουν το γούρι τους!

Ανήμερα στην εκκλησία

Δεξιοτέχνης ο παπα-Μιχάλης στο ταυτόχρονο χτύπημα της μεγάλης και της μεσαίας καμπάνας έδινε το σύνθημα για το ξεκίνημα του όρθρου της εορτής. Σηκωνόμαστε γρήγορα και η πρώτη μας δουλειά ήταν ν’ ανοίξουμε τα διπλωμένα χαρτιά με τους μπο(υ)ναμάδες, που μας είχε φέρει ο Αϊ - Βασίλης. Θυμάμαι εκείνα τα δώρα… Ήσαν όμορφα, φτηνοπράγματα που γέμιζαν τις ώρες του παιχνιδιού τις επόμενες μέρες...

Με τη δεύτερη καμπάνα, γύρω στις οκτώ, ο κόσμος άρχιζε να γεμίζει τις εκκλησίες. Στη θεματογραφία των ύμνων του όρθρου συνδέεται αριστοτεχνικά το περιεχόμενο των δύο εορτών της Περιτομής και του Αγίου Βασιλείου. Ακολουθεί η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, ακούγεται το μεγαλυνάριο «Τον Ουρανοφάντορα του Χριστού…» και διαβάζεται η οπισθάμβωνος ευχή, «Ο θυσίαν αινέσεως…». Γύρω στις 10:30 π.μ. χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες αναγγέλλουν το τέλος της λειτουργίας. Οι πιστοί ανταλλάσσουν τις καθιερωμένες ευχές «Χρόνια Πολλά - Καλή Χρονιά» και επιστρέφουν στα σπίτια τους.

Υπήρχε η συνήθεια από τις αρχές του 20^ου αιώνα, ίσως και παλαιότερα, την ημέρα της Πρωτοχρονιάς ο οικείος Μητροπολίτης να λειτουργεί στην Ερμιόνη. Σύμφωνα μ’ αυτά που αναφέρει ο Νικόλαος Χαλιορής στο βιβλίο του «Υδρέικα Λαογραφικά -  Πειραιεύς 1931», ο Μητροπολίτης έφευγε λίγες μέρες πριν από τα Χριστούγεννα από την έδρα του και ανήμερα της εορτής λειτουργούσε στο Κρανίδι και επέστρεφε στην Ύδρα τα Θεοφάνια. Έτσι μοίραζε τις τρεις μεγάλες εορτές: Χριστούγεννα στο Κρανίδι, Πρωτοχρονιά στην Ερμιόνη, Θεοφάνια στην Ύδρα.

Το κόψιμο της βασιλόπιττας

Στα ερμιονίτικα σπίτια το κόψιμο της βασιλόπιττας, φτιαγμένης με αγνά υλικά και με τον παρά (νόμισμα), που είχε βάλει η νοικοκυρά, γινόταν συνήθως την ώρα του μεσημεριανού τραπεζιού. Την έκοβε ο πατέρας, πριν από το φαγητό, σε ισομεγέθη κομμάτια ως εξής: Το πρώτο, το αφιέρωνε στον Χριστό, το δεύτερο στην Παναγία και το τρίτο στην ημέρα και στον Μέγα Βασίλειο. Τα υπόλοιπα μοιράζονταν στα μέλη της οικογένειας αρχίζοντας από τον πατέρα, τη μητέρα και τα παιδιά κατά ηλικία. Αν υπήρχαν παππούδες και γιαγιάδες έκοβε και σ’ αυτούς κομμάτι, όπως και στους συγγενείς και φίλους που παρευρίσκονταν στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι. Το προτελευταίο κομμάτι ήταν του φτωχού και το τελευταίο του σπιτιού, των κτημάτων και των άλλων περιουσιακών στοιχείων.²

Μετά το φαγητό, αν ο τυχερός ήταν μέλος της οικογένειας, έδινε τον παρά στη μητέρα που το φύλαγε στα εικονίσματα, για να φέρνει πάντα το καλό και την ευλογία στο σπίτι. Αν υπήρχαν μικρά παιδιά στο τραπέζι για να μη στεναχωρηθούν και κλάψουν, η μητέρα συνήθως, έκρυβε στο κομμάτι τους ένα νόμισμα για να πιστεύουν ότι αυτά είναι τα τυχερά της χρονιάς. Το ίδιο άλλωστε γίνεται και στις μέρες μας…

Αρχές της 10/ετίας του 50. Ήμουν μαθητής της Β΄ τάξης του Δημοτικού, όταν η δασκάλα, μετά τις γιορτές, μάς έβαλε έκθεση με θέμα πώς περάσαμε τις διακοπές των Χριστουγέννων. Μας είπε, μάλιστα, ότι μπορούμε να γεμίσουμε και τις δυο σελίδες του τετραδίου μας, καθώς θα έχουμε να γράψουμε …πολλά! Ένας συμμαθητής, αφού έγραψε πέντε-έξι γραμμές για το πώς πέρασε τις ημέρες αυτές, στάθηκε στο κόψιμο της πίτας και έγραψε: «Κόψαμε και την πίτα και τον παρά τον βρήκα εγώ». Στη συνέχεια γέμισε και τις δύο σελίδες με τη φράση: «Εγώ τον βρήκα τον παρά, εγώ τον βρήκα τον παρά, εγώ τον βρήκα τον παρά….». Τελικά η δασκάλα ρώτησε τους δικούς του, αν πραγματικά τον είχε βρει και για τον λόγο αυτό είχε μεγάλη χαρά. Οι γονείς, όμως, το διέψευσαν και είπαν ότι ο παράς έπεσε στην αδελφή του!

Σήμερα, εβδομήντα και πλέον χρόνια μετά, κάποια από τα έθιμα αυτά ο οδοστρωτήρας του χρόνου τα εξαφάνισε. Όσα κατάφεραν να διατηρηθούν, έγινε αντιληπτό ότι έπρεπε να εκσυγχρονισθούν, για να μπορέσουν να επιζήσουν!

ΣΗΜ.

1.   Τα αρβανίτικα κάλαντα θυμήθηκε το καλοκαίρι του 2003 σε εκδήλωση του Ερμιονίτικου Συνδέσμου για τους Αρβανίτες και την αρβανίτικη γλώσσα στην Ερμιόνη, ο αείμνηστος καθηγητής των Μαθηματικών, Κώστας Παπαμιχαήλ, ένας γνήσιος Ερμιονίτης...

Άλλωστε σε πολλές περιοχές της νησιώτικης και στεριανής Ελλάδας λέγονται κάλαντα με διαφορετικούς σκοπούς, στίχους και ντοπιολαλιές, που τα συνοδεύουν ενδιαφέροντα, ήθη, έθιμα και παραδόσεις.

2.   Την ειδική αυτή τελετή γύρω από την πίτα, με το ιεραρχικό μοίρασμα των κομματιών για την ανεύρεση του παρά από τον τυχερό του τραπεζιού, λέγεται ότι την έφεραν στην Ελλάδα οι Φράγκοι με τις Σταυροφορίες.