Πρωτοχρονιάτικες αναμνήσεις στην Ερμιόνη με την ιδιαίτερη γραφή του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη ....

 

Παραμονή, 31 Δεκεμβρίου

Τελευταία ημέρα του χρόνου και η εκκλησία μας γιορτάζει την οσία Μελάνη. Παραμονή, όμως, και της δεύτερης μεγάλης γιορτής του 12ημέρου. Αύριο, Πρωτοχρονιά, γιορτάζεται η Περιτομή του Χριστού και ο Άγιος Βασίλειος. Και τι σύμπτωση! Η Αγία Μελάνη και ο Άγιος Βασίλειος, όπως μας λέει ο συναξαριστής, διέθεσαν τις περιουσίες τους για να ανακουφίσουν τον πόνο των ασθενών και τις στερήσεις των φτωχών.

Τα κάλαντα

Από το πρωί τα παιδιά ξεχύνονταν στους δρόμους για να πουν τα κάλαντα, όπως έκαναν και την παραμονή των Χριστουγέννων.

Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά/Ψιλή μου δεντρολιβανιά…

Οι νοικοκυρές ανοίγουν τα σπίτια τους, τα φιλεύουν με τα παραδοσιακά γλυκά των ημερών, κουραμπιέδες και μελομακάρονα, μα εκείνα περιμένουν και τον …κόπο τους. Κάποια πρωτοτυπούν και αντί για τα συνηθισμένα κάλαντα λένε τα…

Και νέο έτος αριθμεί/η του Χριστού Περιτομή

και η μνήμη του Αγίου/Ιεράρχου Βασιλείου…

στον ίδιο σκοπό με το «Αρχιμηνιά…».

Ο Αντώνης Δ. προτιμούσε τ’ αρβανίτικα κάλαντα:

Μίρσε τε βίνjε βίτι ι ρι/Καλώς ήρθε ο νέος χρόνος

Μίσε τε να πέλκj ένjε/Καλά να μας αρέσει

Γκjεγκjουνιβλέζεργκjεγκjουνι/Ακούστε αδέλφια ακούστε…*¹

Λέγανε τα παιδιά τα κάλαντα όλο το πρωινό και, με μια μικρή διακοπή το μεσημέρι, συνέχιζαν μέχρι που έπεφτε το σκοτάδι και επέστρεφαν στο σπίτι. Μετρούσαν τον …κόπο τους, σχεδίαζαν τις αγορές τους και ετοιμάζονταν για την επομένη.

Ο ρόλος

Γύρω στις δέκα, οι μεγαλύτεροι, άρχιζαν να μαζεύονται στα Μαντράκια, για τον «ρόλο», το παιχνίδι των ημερών. Μέσα στις επόμενες ώρες τα Μαντράκια ασφυκτιούσαν από κόσμο. 

Από τη μια άκρη μέχρι την άλλη ομάδες παιχτών έστριβαν τα χάλκινα νομίσματα του Όθωνα, τις ασημένιες δεκάρες του Γεωργίου Α΄ καθώς και κέρματα της εποχής. Πολλοί περίεργοι «κύκλωναν» τις ομάδες του ρόλου και σχολίαζαν κερδισμένους και χαμένους άλλοτε με νεύματα και άλλοτε με φωνή, που μόλις ακουγόταν... Ο ρόλος, έτσι και ξεκινούσε την παραμονή, σταματημό δεν είχε! Θυμάμαι ομάδες που κρατούσαν το παιχνίδι μέχρι τα μεσάνυχτα της επομένης! Όταν έπεφτε το σκοτάδι οι παίχτες στήνονταν κάτω από το φως της κολώνας. Μερικοί από αυτούς το εκμεταλλεύονταν και πετούσαν το νόμισμα χωρίς περιστροφή. Έστριβαν, όπως λέγαμε, «κοκράνικα»!

Μερικές χρονιές το κρύο ήταν τσουχτερό και άλλες η δυνατή βροχή απειλούσε να διακόψει το παιχνίδι. Οι …προνοητικοί άνοιγαν τις ομπρέλες τους. Τα χέρια, ξυλιασμένα, με δυσκολία έστριβαν το νόμισμα. Τα κορμιά έτρεμαν από το κρύο, την υγρασία και την αγωνία του παιχνιδιού, που συνεχιζόταν χωρίς σταματημό. Στην άλλη πλευρά της πόλης, στα καφενεία του Λιμανιού, στρώνονταν οι πράσινες τσόχες για το 31 και τ’ άλλα τυχερά παιχνίδια, καθώς το βράδυ της παραμονής, έστω και σιωπηρά, όλα επιτρέπονταν…

Η αλλαγή του χρόνου

Τα μεσάνυχτα, όταν το ρολόι της Παναγίας χτυπούσε δώδεκα φορές, οι καμπάνες και των δύο εκκλησιών σήμαιναν ακατάπαυστα και άναρχα διαλαλώντας την έλευση του νέου χρόνου. Εμείς, μικρά παιδιά, απολαμβάναμε την …«ταραχή» στα ζεστά μας σκεπάσματα.

Συνέβαιναν, όμως, και πολλά ευτράπελα μεταξύ των επίδοξων «καμπανοκρούστηδων» και των υπεύθυνων των ναών με αποκορύφωμα τα γεγονότα του 1969, όταν χρειάσθηκε η επέμβαση της αστυνομίας για να βρεθεί λύση. Για λίγα χρόνια ακόμη οι καμπάνες συνέχισαν να σημαίνουν στην αλλαγή του χρόνου, «υπό επιτήρηση»…

Το έθιμο τελείωσε άδοξα στα μέσα της 10ετίας του 1970. Άλλωστε μετά από μερικά χρόνια τα σχοινιά στις καμπάνες καταργήθηκαν και οι κωδωνοκρουσία γινόταν με …«εντολή» της ηλεκτροκίνησης. Επανήλθε, αν είμαι καλά πληροφορημένος, τα τελευταία χρόνια, αφού προηγήθηκε συνεννόηση τού τότε Προέδρου της Κοινότητας Ι. Γ. με τον εφημέριο του Ναού. Τα «περί καταργήσεως των καμπανοκρουσιών» για την αλλαγή του χρόνου γράφονται με κάθε επιφύλαξη.

Ο ασπροπόδαρος (αρβ. Κ-μπ-μπάρδης)

Προτού χτυπήσουν οι καμπάνες της πρωτοχρονιάτικης λειτουργίας στους δρόμους της Ερμιόνης έκαναν την εμφάνισή τους οι Ασπροπόδαροι! Παιδιά, που είχαν στη ζωή και τους δύο γονείς, θα έκαναν το καλό ποδαρικό στα σπίτια που τους το είχαν ζητήσει. Χτυπούσαν την πόρτα του σπιτιού και έμπαιναν προσεχτικά μέσα με το δεξί. Οι νοικοκυραίοι τα καλοδέχονταν με χαμόγελα, όνειρα και ελπίδες. Τα ασήμωναν βάζοντας στην κάλτσα του δεξιού ποδιού χρήματα, τυλιγμένα «συμβολικά» σε ολόλευκο βαμβάκι. Του πρόσφεραν γλυκίσματα και δώρα. Η μικρή τελετή τελείωνε με την ανταλλαγή των ευχών και το ζεστό ξεπροβόδισμα του Ασπροπόδαρου.

-      Άντε πουλάκι μου, να μας φέρεις και φέτος τύχη, όπως πάντα. Να είσαι καλότυχος! Πολλές φορές βέβαια το σκηνικό ήταν «σοφά σκηνοθετημένο» και γινόταν κατόπιν προσυνεννόησης προκειμένου οι ευχές να… «πιάσουν» και η οικογένεια να έχει όλα τα καλά του Θεού! Προτιμούσαν πάντοτε τα μικρά παιδιά που η τύχη τους ακόμη είναι αδούλευτη «για να ανοίξει το σπίτι». Εγώ, για χρόνια πήγαινα Ασπροπόδαρος «στην κυρά Μαριγούλα του μπάρμπα Γαβρίλη του Γεωργίου, του ταχυδρόμου», που κάθονταν δίπλα στο πατρικό μου σπίτι. Ήμουν το γούρι τους!

Ανήμερα στην εκκλησία

Δεξιοτέχνης ο παπα-Μιχάλης στο ταυτόχρονο χτύπημα της μεγάλης και της μεσαίας καμπάνας έδινε το σύνθημα για το ξεκίνημα του όρθρου της εορτής. Σηκωνόμαστε γρήγορα και η πρώτη μας δουλειά ήταν ν’ ανοίξουμε τα διπλωμένα χαρτιά με τους μπο(υ)ναμάδες, που μας είχε φέρει ο Αϊ - Βασίλης. Θυμάμαι εκείνα τα δώρα… Ήσαν όμορφα, φτηνοπράγματα που γέμιζαν τις ώρες του παιχνιδιού τις επόμενες μέρες...

Με τη δεύτερη καμπάνα, γύρω στις οκτώ, ο κόσμος άρχιζε να γεμίζει τις εκκλησίες. Στη θεματογραφία των ύμνων του όρθρου συνδέεται αριστοτεχνικά το περιεχόμενο των δύο εορτών της Περιτομής και του Αγίου Βασιλείου. Ακολουθεί η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, ακούγεται το μεγαλυνάριο «Τον Ουρανοφάντορα του Χριστού…» και διαβάζεται η οπισθάμβωνος ευχή, «Ο θυσίαν αινέσεως…». Γύρω στις 10:30 π.μ. χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες αναγγέλλουν το τέλος της λειτουργίας. Οι πιστοί ανταλλάσσουν τις καθιερωμένες ευχές «Χρόνια Πολλά - Καλή Χρονιά» και επιστρέφουν στα σπίτια τους.

Υπήρχε η συνήθεια από τις αρχές του 20^ου αιώνα, ίσως και παλαιότερα, την ημέρα της Πρωτοχρονιάς ο οικείος Μητροπολίτης να λειτουργεί στην Ερμιόνη. Σύμφωνα μ’ αυτά που αναφέρει ο Νικόλαος Χαλιορής στο βιβλίο του «Υδρέικα Λαογραφικά -  Πειραιεύς 1931», ο Μητροπολίτης έφευγε λίγες μέρες πριν από τα Χριστούγεννα από την έδρα του και ανήμερα της εορτής λειτουργούσε στο Κρανίδι και επέστρεφε στην Ύδρα τα Θεοφάνια. Έτσι μοίραζε τις τρεις μεγάλες εορτές: Χριστούγεννα στο Κρανίδι, Πρωτοχρονιά στην Ερμιόνη, Θεοφάνια στην Ύδρα.

Το κόψιμο της βασιλόπιττας

Στα ερμιονίτικα σπίτια το κόψιμο της βασιλόπιττας, φτιαγμένης με αγνά υλικά και με τον παρά (νόμισμα), που είχε βάλει η νοικοκυρά, γινόταν συνήθως την ώρα του μεσημεριανού τραπεζιού. Την έκοβε ο πατέρας, πριν από το φαγητό, σε ισομεγέθη κομμάτια ως εξής: Το πρώτο, το αφιέρωνε στον Χριστό, το δεύτερο στην Παναγία και το τρίτο στην ημέρα και στον Μέγα Βασίλειο. Τα υπόλοιπα μοιράζονταν στα μέλη της οικογένειας αρχίζοντας από τον πατέρα, τη μητέρα και τα παιδιά κατά ηλικία. Αν υπήρχαν παππούδες και γιαγιάδες έκοβε και σ’ αυτούς κομμάτι, όπως και στους συγγενείς και φίλους που παρευρίσκονταν στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι. Το προτελευταίο κομμάτι ήταν του φτωχού και το τελευταίο του σπιτιού, των κτημάτων και των άλλων περιουσιακών στοιχείων.²

Μετά το φαγητό, αν ο τυχερός ήταν μέλος της οικογένειας, έδινε τον παρά στη μητέρα που το φύλαγε στα εικονίσματα, για να φέρνει πάντα το καλό και την ευλογία στο σπίτι. Αν υπήρχαν μικρά παιδιά στο τραπέζι για να μη στεναχωρηθούν και κλάψουν, η μητέρα συνήθως, έκρυβε στο κομμάτι τους ένα νόμισμα για να πιστεύουν ότι αυτά είναι τα τυχερά της χρονιάς. Το ίδιο άλλωστε γίνεται και στις μέρες μας…

Αρχές της 10/ετίας του 50. Ήμουν μαθητής της Β΄ τάξης του Δημοτικού, όταν η δασκάλα, μετά τις γιορτές, μάς έβαλε έκθεση με θέμα πώς περάσαμε τις διακοπές των Χριστουγέννων. Μας είπε, μάλιστα, ότι μπορούμε να γεμίσουμε και τις δυο σελίδες του τετραδίου μας, καθώς θα έχουμε να γράψουμε …πολλά! Ένας συμμαθητής, αφού έγραψε πέντε-έξι γραμμές για το πώς πέρασε τις ημέρες αυτές, στάθηκε στο κόψιμο της πίτας και έγραψε: «Κόψαμε και την πίτα και τον παρά τον βρήκα εγώ». Στη συνέχεια γέμισε και τις δύο σελίδες με τη φράση: «Εγώ τον βρήκα τον παρά, εγώ τον βρήκα τον παρά, εγώ τον βρήκα τον παρά….». Τελικά η δασκάλα ρώτησε τους δικούς του, αν πραγματικά τον είχε βρει και για τον λόγο αυτό είχε μεγάλη χαρά. Οι γονείς, όμως, το διέψευσαν και είπαν ότι ο παράς έπεσε στην αδελφή του!

Σήμερα, εβδομήντα και πλέον χρόνια μετά, κάποια από τα έθιμα αυτά ο οδοστρωτήρας του χρόνου τα εξαφάνισε. Όσα κατάφεραν να διατηρηθούν, έγινε αντιληπτό ότι έπρεπε να εκσυγχρονισθούν, για να μπορέσουν να επιζήσουν!

ΣΗΜ.

1.   Τα αρβανίτικα κάλαντα θυμήθηκε το καλοκαίρι του 2003 σε εκδήλωση του Ερμιονίτικου Συνδέσμου για τους Αρβανίτες και την αρβανίτικη γλώσσα στην Ερμιόνη, ο αείμνηστος καθηγητής των Μαθηματικών, Κώστας Παπαμιχαήλ, ένας γνήσιος Ερμιονίτης...

Άλλωστε σε πολλές περιοχές της νησιώτικης και στεριανής Ελλάδας λέγονται κάλαντα με διαφορετικούς σκοπούς, στίχους και ντοπιολαλιές, που τα συνοδεύουν ενδιαφέροντα, ήθη, έθιμα και παραδόσεις.

2.   Την ειδική αυτή τελετή γύρω από την πίτα, με το ιεραρχικό μοίρασμα των κομματιών για την ανεύρεση του παρά από τον τυχερό του τραπεζιού, λέγεται ότι την έφεραν στην Ελλάδα οι Φράγκοι με τις Σταυροφορίες.

Από διήγημα στο πνεύμα των Χριστουγέννων που μας θυμίζει Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ...

Χριστουγεννιάτικη περιπέτεια στη Σαλαμίνα

(Αποσπάσματα από το ομώνυμο διήγημα 

του αείμνηστου μουσικολόγου Νίκου Σαλτάρη 

– Επιμέλεια: Γιάννη Μ. Σπετσιώτη)

Παραμονή Χριστουγέννων. Ύστερα από εκείνη την ξαφνική γερή μπόρα που μας είχε κλείσει  στη στάνη φίλων μας βοσκών στο δάσος «Κανάκιανι» της Σαλαμίνας, μετά τα μεσάνυχτα, σαν αποστραγγίστηκαν κάπως τα πολλά βροχόνερα, κινήσαμε για τον γυρισμό. Προχωρούσαμε ανεβαίνοντας. Σε λίγο αγνάντια μας σε αρκετή απόσταση φάνηκαν φώτα από το μοναστήρι του Άι Νικόλα που όσο πλησιάζαμε ξεχώριζε καθαρότερα. Ζυγώνοντας ακόμη περισσότερο είδαμε ότι ήσαν φωτισμένα όλα τα κελιά του ξενώνα.

-      Θα ‘χουν έρθει μουσαφίρηδες προσκυνητές αποβραδίς είπε ο σύντροφός μου κόβοντας τη σιωπή που κρατούσε σ’ όλη αυτή την ανηφοριά της πορείας μας. Συνάμα έφτανε στ’ αυτιά μας από κει αχνόσβεστος σαν λαθευτά ο ήχος μελωδίας.

-      Άκου! Μίλησε πάλι ο Πλάκο-Λιότσης. Γρικάς; Θάχουνε φερμένο και παπά οι ξένοι κατά πως το συνηθάνε για τα Χριστούγεννα. Όταν προχωρήσαμε ακόμη λίγα λεπτά, ακούσαμε κοντοζυγώνοντας να φτάνουν ως εμάς καθαρόηχα από τον ναό οι ψαλμωδίες για την Άγια Νύχτα. Ξεχωρίζαμε τους ψάλτες, που μελωδούσαν τον Θεό Βασιλέα  που ως άνθρωπος - βρέφος ήρθε μια τέτοια νύχτα, λυτρωτής των ποιμένων.

Βιάζοντας λίγο τ’ άλογα φτάσαμε στην εξώπορτα της Μονής. Ξεπεζέψαμε. Ο γέρος πήρε τα δύο ζώα και τράβηξε να τα οικονομήσει στον στάβλο του μοναστηριού. Εκεί έξω στη νύχτα στάθηκα μονάχος. Ένοιωθα τόσο όμορφα! Μ’ έντυνε ο υγρός αγέρας του δάσους και με εύφραιναν τα αρώματά του.

Ο γείτονας μού ζήτησε να πάμε μέσα.

-      Έμπα, του είπα. Σε λίγο έρχομαι κι εγώ!

Μπήκε. Έμεινα πάλι μονάχος κι άκουγα που έψαλαν από τον «Πολυέλαιο» τον ψαλμό Ρμν (148) τους τελευταίους στίχους. «Οι φοβούμενοι τον Κύριον, ευλογήσατε τον Κύριον». Και στη συνέχεια, άρχιζαν για το μάκρος της πολύωρης Χριστουγεννιάτικης νύχτας και για το εορταστικό της ημέρας να μελωδούν αποσπάσματα από τα «κρατήματα» τα λεγόμενα «τερερεμ». Όποιος δεν έτυχε να γνωρίζει κάτι πληροφοριακό γι’ αυτά, όταν ακούει τις ακατανόητες αλλά με σημασία συμβολικές συλλαβές του (τε, ρι, ρε, ρου, ρε) απορεί, παραξενεύεται, παρεξηγεί και παρερμηνεύοντας κατακρίνει. Όμως μ’ αυτές τις συλλαβές μιμούνται οι ψάλτες τα όσα περιλαμβάνει αυτός ο ψαλμός (148), που προτρέπει να απευθύνει αίνεση και ύμνους στον Δημιουργό «Πάσα η κτίσις». Όλα τα πλάσματά του έμψυχα και άψυχα κάθε είδους με τον δικό τους τρόπο.

Έτσι ακούμε τους ψάλτες «τη ζώσα κιθάρα» να μελωδούν μιμητικά αυτή τη συμφωνία, καταπώς το προτρέπουν οι ψαλμικοί στίχοι του ποιητή Βασιλέα Δαυίδ: «Αινείτε το ύδωρ το υπεράνω των ουρανών» ενώ μέσα στο ναό οι ψάλτες ψαλμωδούσαν «το κράτημα η ποταμίς» σύνθεση του Θεόδωρου Λάσκαρη αυτοκράτορα της Νίκαιας με τα «ρι, ριρί, ρο, ριρρό», όμοιος ήχος με το τρεχούμενο νερό. Ταυτόχρονα σαν «ισοκράτημα» της υμνωδίας εκείνης ερχόταν στ’ αυτιά μου αντιφώνηση απ’ τα νεροστραγγίσματα κάτω στο ρέμα «ριρροορουού, ριρρορουού». Οι ψάλτες του δεξιού χορού συνέχιζαν μίμηση των κατοπινών στίχων του ψαλμού ενώ ταυτόχρονα προς τα δυτικά στον όρμο του Κανιάκι βοερή, αποφουρτουνιασμένη, η απράυντη θάλασσα, γεμάτη χλαπαταγή της ρεστίας μαζί με τον παφλασμό του αντιμάμαλού της στα βράχια, βαρυγκομούσε.

Οι ψάλτες του αριστερού χορού συνέχιζαν το «αινείτε πάντα ερπετά, πτερωτά, πετεινά» και σε περίτεχνο μέλος συμφωνούσαν τα συρτά ηχήματα των ερπετών, τα τερετίσματα και των πουλιών τα κελαδήσματα… ενώ σύγκαιρα, σαν να μην ήθελε να λείψει, ακούστηκε μέσα από τα κοντινά πεύκα το λάλημα του πουλιού της νύχτας.

Και τι θάμα! Γλυκασμός ψυχής την ώρα εκείνη! Παρέκει από τα πλάγια του βουνού ο γεροβοσκός με γιους, θυγατέρες και εγγόνια όμοια όπως εκείνοι της Βίβλου οι ποιμένες της Άγιας Νύχτας στη Βηθλεέμ και σαλαγητά τα ίδια με τα «κρατήματα» των μοναχών της Άγιας Μονής.

Οι βοσκοί οδηγούσαν στη βοσκή τα κοπάδια τους. Το μαρτυρούσε η αρμονία του ήχου των τροκανιών. Τα βελάσματα «εμέεε» των προβάτων. «Αινείτε νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μετά νεοτέρων. Πάντα τα κτήνη τα άστρα, οι άγγελοι αινείτε εν χορδαίς και οργάνοις».

Αφουγκραζόμουν τα πάντα, συγκινημένος ως τα τρίσβαθα της ψυχής μου. Άκουγα, συλλογιόμουν και σώπαινα. Αισθανόμουν πως και εγώ τόση ώρα έμενα βουβός, εγώ ο απειροελάχιστος μέσα στο σύμπαν, εγώ το πήλινο σκεύος εκεί έμενα άναυδος και άηχος μέσα σ’ αυτή την ένα γύρω μου ηχηρή, υμνητική μυσταγωγία! Μέσα στο σύμπλεγμα όμως της γιορταστικής αυτής συμφωνίας ήμουν δεμένος και μέτοχος με τη σιωπή μου, ευλαβική προσφορά στο θαύμα! Προσμένοντας κι εγώ ναρθεί να γεννηθεί αυτός, που για όλα «είπε και εγεννήθησαν… εκείνος που ενετείλατο και τα πάντα εκτίσθησαν…» (ψαλμός 148).

Χρόνια Πολλά

 

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης και ως τιμημένος πρωτοψάλτης -> ο όρθρος των Χριστουγέννων χαρακτηρίζεται ο ωραιότερος και γοητευτικότερος όλων των εορτών….

ΦΩΤΟ από ρεπορτάζ μου -> 

Στην Μητρόπολη ΚορίνθουΤίμησαν σε ειδική εκδήλωση - > τον Ερμιονίτη Πρωτοψάλτη & Μουσικοδιδάσκαλο Γιάννη Μιχ. Σπετσιώτη, για την 35/ετή προσφορά του στην διδασκαλία και την διάδοση της ψαλτικής Τέχνης! 

==================================================================================

Χριστούγεννα με τους ασματογράφους της Εκκλησίας μας Ιωάννη τον Δαμασκηνό και Κοσμά τον Μελωδό

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

«Μητρόπολη των εορτών» ονόμασαν τα Χριστούγεννα, αφού η Θεία Γέννηση  προηγείται όλων των σταθμών της σωτηρίας μας. Γιατί, όπως εύστοχα ο ιερός Χρυσόστομος παρατηρεί, αν δεν γεννιόταν ο Χριστός ούτε Θεοφάνια θα υπήρχαν, ούτε θα θαυματουργούσε, ούτε το θείο πάθος και την Ανάστασή Του θα γιορτάζαμε.

Έπρεπε, λοιπόν, αυτό το «Μέγα μυστήριο της Θείας Ευδοκίας» να είναι εμπλουτισμένο με ύμνους υψηλής ποιότητας, που θα απέδιδαν αυτό το «απερινόητο γεγονός της Θείας Ενανθρωπίσεως» στην πληρέστερη και βαθύτερη διάστασή του. Και πράγματι! Επώνυμοι αλλά και ανώνυμοι ποιητές, υμνωδοί και μελωδοί κόσμησαν και ζωντάνεψαν με τα ανεπανάληπτα έργα τους το ασματολογικό μέρος της Δεσποτικής γιορτής των Χριστουγέννων αφήνοντας μέσα μας θεία μαγεία και μεγάλο απόθεμα ψυχικής έξαρσης.

Έτσι ο όρθρος των Χριστουγέννων χαρακτηρίζεται ο ωραιότερος και γοητευτικότερος όλων των εορτών. Μεταξύ των ύμνων ξεχωρίζουν οι δύο κανόνες¹ της εορτής, ο πεζός και ο ιαμβικός, δημιουργήματα αντίστοιχα του Κοσμά του Μελωδού και του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού που ψάλλονται εναλλάξ στον όρθρο της εορτής από τους δύο χορούς των ψαλτών.

Ο πρώτος κανόνας λέγεται πεζός, γιατί σύμφωνα με τον Γρηγόριο Πάρδο, επίσκοπο Κορίνθου, δεν είναι γραμμένος πάνω σε αρχαία προσωδιακά μέτρα. Αποτελείται από τριάντα τροπάρια και αρχίζει με τον πασίγνωστο ύμνο:

«Χριστός γεννάται δοξάσατε, Χριστός εξ ουρανών απαντήσατε, Χριστός επί γης υψώθητε. Άσατε τω Κυρίω πάσα η γη και εν ευφροσύνη ανυμνήσατε λαοί ότι δεδόξασται».

Ερμηνεία:

Χριστός γεννιέται! Δοξάστε Τον! Χριστός από τους ουρανούς κατέβη, προϋπαντήστε Τον! Χριστός πάνω στη γη φάνηκε∙ υψωθήτε και σεις άνθρωποι από τα γήινα στα ουράνια! Όλοι οι λαοί της γης ψάλατε άσματα στον Κύριο και με ευφροσύνη ανυμνήστε Τον, γιατί είναι δοξασμένος.

Σχολιασμός:

Οι ρήτορες, όταν θέλουν να παρουσιάσουν έντονα περασμένα γεγονότα, συνηθίζουν να τα αναφέρουν σε ενεστώτα χρόνο, σαν να συνέβησαν τούτη τη στιγμή. Έτσι ο υμνωδός δεν γράφει Χριστός εγεννήθη αλλά Χριστός γεννάται, όπως είχε κάνει αιώνες πριν και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στον λόγο του για τη Γέννηση του Χριστού. Στις φράσεις «Χριστός γεννάται» και «Χριστός επί γης» με τη λέξη Χριστός δηλώνεται η Θεανθρώπινη φύση του Σωτήρα μας. Ενώ στη φράση «Χριστός εξ ουρανών» το Χριστός δηλώνει μόνο τη Θεία φύση. Υμνογράφος και μελουργός του πρώτου κανόνα των Χριστουγέννων είναι ο Κοσμάς ο Ιεροσολυμίτης² και μελωδός ο Επίσκοπος Μαϊουμά της Γάζας (685 - 750 μ.Χ.).

Ο δεύτερος κανόνας λέγεται ιαμβικός, γιατί σύμφωνα με τον Γρηγόριο Πάρδο είναι έμμετρος, γραμμένος σε προσωδιακά μέτρα ιάμβων. Αποτελείται δε από είκοσι οκτώ τροπάρια αποδιδόμενα σε γλώσσα αρχαΐζουσα και αρχίζει με τον παρακάτω ύμνο:

«Έσωσε λαόν, θαυματουργών Δεσπότης, υγρόν θαλάσσης, κύμα χερσώσας πάλαι. Εκών δε τεχθείς εκ Κόρης, τρίβον βατήν Πόλου τίθησιν ημίν∙ ον κατ’ ουσίαν Ίσον τε Πατρί και βροτοίς δοξάζομεν».

Ερμηνεία

Έσωσε τον λαό (του Ισραήλ) την παλαιά εποχή ο Δεσπότης Χριστός μεταβάλλοντας θαυματουργικά την κυματώδη θάλασσα σε στεριά. Και τώρα πάλι με την εκούσια γέννα Του από την Παρθένα, έκανε ευκολοδιάβαστο σε μας τον δρόμο για τον Ουρανό. Αυτόν λοιπόν, που είναι στην ουσία και τη φύση όμοιος με τον Πατέρα αλλά και με μας τους ανθρώπους δοξολογούμε.

Σχολιασμός:

Δύο ιστορίες που κατέπληξαν τον κόσμο παρουσιάζονται και συνδέονται από τον υμνογράφο με εντυπωσιακό τρόπο σε πέντε στίχους. Η πρώτη αναφέρεται στη διάβαση της Ερυθράς θάλασσας από τους Ισραηλίτες, όπου ο Μωυσής με εντολή του Θεού μετέτρεψε τη θάλασσα σε στεριά. Η δεύτερη αφορά την υπερφυσική γέννηση του Χριστού που έκανε εύκολο τον δρόμο των ανθρώπων από τη γη στον Ουρανό. Και στις δύο περιπτώσεις δρόμοι ανοίχθηκαν για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ποιητής και μουσουργός του δεύτερου κανόνα των Χριστουγέννων είναι ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός που ήταν επίσης επιφανής φιλόσοφος, θεολόγος και υμνογράφος.³

Οι δύο κανόνες των Χριστουγέννων (πεζός και ιαμβικός) ψάλλονται στον πανηγυρικό Α΄ ήχο της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής.

ΣΗΜ.

1.                Ο κανόνας είναι ένα ποίημα με πολλές στροφές, οι οποίες αποτελούν εννέα διαφορετικά σύνολα που λέγονται Ωδές. Η πρώτη στροφή κάθε ωδής λέγεται Ειρμός και αποτελεί το πρότυπο που δίνει το μέτρο και τη μελωδία στα άλλα δύο, τρία ή και περισσότερα τροπάρια που ακολουθούν.

2.                Ορφανός και πολύ πτωχός ο Κοσμάς ο Ιεροσολυμίτης υιοθετήθηκε από τον πατέρα του Ιωάννη, Σέργιο, ενώ οι δύο «ισάδελφοι» σπούδασαν κοντά στον Κοσμά τον Ικέτη.

3. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός καταγόταν από τη Δαμασκό της Συρίας και μαζί με τον θετό του αδελφό Κοσμά τον Μελωδό τον Ιεροσολυμίτη και Αγιοπολίτη μόνασαν στη Μονή του Αγίου Σάββα στην Παλαιστίνη.

Ο Γιάννης Μ. Σπετσιώτης - στο πνεύμα και το δρόμο των Χριστουγέννων με την ψυχολογία των χρωμάτων…

Τα χρώματα των Χριστουγέννων

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Όσο περνούν οι ημέρες και τα Χριστούγεννα πλησιάζουν ένα από τα πιο σαγηνευτικά και εκφραστικά μέσα που μας βάζουν στο πνεύμα τους, νομίζω, πως είναι τα χρώματα. Διεγείρουν τα συναισθήματα, αφυπνίζουν τις αισθήσεις, κατακυριεύουν τον νου. Επιδρούν στην ψυχή και το μυαλό και όλοι αισθανόμαστε τη μεταμορφωτική τους δύναμη.

Τα παραδοσιακά χρώματα των Χριστουγέννων με τους συνδυασμούς τους είναι πέντε και αυτό όχι τυχαία. Το χρυσό συμβολίζει την αφθονία, το ασημί την ηρεμία και την ησυχία, το κόκκινο την αγάπη και το γόητρο, το πράσινο την ελπίδα και τη γαλήνη, το μπλε τη λογική και την ευτυχία.

Το χρώμα έκπληξη που επιλέχθηκε για τα φετινά Χριστούγεννα και προτείνουν οι «ειδικοί του είδους» είναι ένα απρόσμενο χρώμα. Όμως, υποστηρίζουν, προσφέρει ζεστασιά και εγκαρδιότητα, απροσποίητη γλυκύτητα και ψυχική πληρότητα. Φέτος, λοιπόν, το μόκα (καφέ της σοκολάτας) είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής των χρωμάτων για τα Χριστούγεννα. Είναι το χρώμα, που, καθώς διαβάζουμε, παίρνει έμπνευση από τη φύση και δημιουργεί χώρους ζεστούς, ειρηνικούς και φιλόξενους για εμάς και τους φίλους μας. Οι γήινοι χρωματισμοί και ιδιαίτερα το μόκα «δημιουργεί ζεστασιά και δίνει την αίσθηση της άνεσης οπτικά και συναισθηματικά». Οι ειδικοί προτείνουν, επίσης, να το συνδυάσουμε με πράσινες αποχρώσεις που είναι και αυτές εμπνευσμένες από τη φύση. Δεν πρέπει, ωστόσο, να λείπουν και οι χρυσές και ασημένιες πινελιές που κάνουν το περιβάλλον πιο κομψό, αρμονικό, γιορτινό και ελπιδοφόρο. Μπορούμε, λοιπόν, άφοβα να χρησιμοποιήσουμε φέτος το μόκα και τους συνδυασμούς του σε ευχετήριες κάρτες, στολισμούς δέντρων, βιτρινών, δρόμων και να εκφράσουμε μέσα από τους συμβολισμούς των χρωμάτων ευχές και συναισθήματα, συγκινήσεις και επιθυμίες.

Ωστόσο, ας έχουμε κατά νου ότι δεν χρειάζεται ούτε να υπερεκτιμούμε ούτε και να υποτιμούμε την προβολική και συμβολική αξία των χρωμάτων...

Ο Γιάννης Μιχ. Σπετσιώτης μας ενημερώνει για σημαντικά γεγονότα και δραστηριότητες στα μεταεπαναστατικά χρόνια στην Ερμιονίδα και άλλου, από την έρευνά του στα Γ.Α.Κ. και σε άλλες ιστορικές πηγές…

 Ληστεία, η μάστιγα της Ελλάδας του 19^ου αιώνα και ο Δήμαρχος Ερμιόνης Δημήτριος Νικ. Νικολάου

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Είναι γνωστό, πως η ληστεία ήταν ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Από την εποχή του Καποδίστρια¹ σε πολλές περιοχές της ελεύθερης Ελλάδας παρουσιάστηκαν κρούσματά της και η δράση ορισμένων ληστών πήρε μεγάλες διαστάσεις, ώστε να γίνει αληθινή μάστιγα της Χώρας.

Τα χρόνια της αντιβασιλείας και της βασιλείας του Όθωνα τα προβλήματα της ληστείας έγιναν εντονότερα. Οι ληστές γνωρίζοντας άριστα τη μορφολογία των τόπων, όπου επιχειρούσαν τις επιθέσεις τους, τα μονοπάτια, τα περάσματα, τα δύσβατα μέρη, τις σπηλιές και τα καταφύγια πολλές φορές ξέφευγαν από την αστυνομία και τις ειδικές στρατιωτικές μονάδες που τους καταδίωκαν. Διαβόητοι ληστές της εποχής του Όθωνα, μεταξύ των πολλών που έχουν καταγραφεί, ήσαν οι Κακαράπης και Νταβέλης.

Το 1853 Δήμαρχος Ερμιόνης ήταν ο Δημήτριος Νικ. Νικολάου.² Είχε παντρευτεί τη Θεοδώρα Μήτσα, μοναχοκόρη του Γιάννη Αδρ. Μήτσα και υπήρξε ένας ιδιαίτερα δραστήριος και ικανός δήμαρχος.

Στο υπ’ αριθμ. 2236 φύλο της 13^ης Μαρτίου 1853 η εφημερίδα «ΑΘΗΝΑ» έγραφε σε σχετικό της δημοσίευμα για τη ληστεία και τους ικανούς δημάρχους: «Έχει αποδειχθεί σε πολλές περιπτώσεις ότι η ληστεία, ένα έγκλημα που κατατρώει τα θεμέλια της κοινωνίας, εξουδετερώνεται όπου η δημοτική αρχή παίρνει δραστήρια μέτρα… τουναντίον σε όποια μέρη η δημοτική αρχή δεν ενδιαφέρεται για τις ληστρικές επιδρομές και δεν παίρνει μέτρα η ληστεία προάγεται και αναπτύσσεται. Είναι λοιπόν καλό, όσοι διοικούν το σκάφος της πολιτείας προκειμένου να εξαφανιστεί το έγκλημα της ληστείας και να εξοντωθούν οι ληστές να επιστήσουν την προσοχή στις δημοτικές αρχές και να αμείβουν τους δημάρχους εκείνους που ενδιαφέρονται γι΄ αυτές τις περιπτώσεις και συντελούν στην παγίωση της ασφάλειας στο κράτος. Γιατί και περισσότερο κόπο καταβάλλουν και με ιδιαίτερη φιλοτιμία αναλαμβάνουν αυτή την επικίνδυνη αποστολή.

Μεταξύ αυτών των δημάρχων που και άλλες φορές διακρίθηκε για την ικανότητα και τη δραστηριότητά του είναι και ο δήμαρχος Ερμιόνης Δημήτριος Νικολάου. Αυτός, το 1843, συνέλαβε μόνος του δύο από τους πιο γνωστούς ληστές, τους οποίους παρέδωσε στις αρχές. Πρόσφατα, ανακάλυψε τους αυτουργούς της ληστείας που διαπράχθηκε τον Ιούλιο του 1853 στο Καταφύκι,³ τοποθεσία μεταξύ Ερμιόνης και Διδύμων κατά του δημόσιου εισπράκτορα, από τον οποίο οι ληστές απέσπασαν πέντε χιλιάδες (5.000) δραχμές που ανήκαν στο δημόσιο ταμείο. Έτσι, ενώ με βούλευμα του αρμόδιου συμβουλίου είχαν παραπεμφθεί κάποια πρόσωπα στο κακουργιοδικείο ως δράστες της ληστείας, με τις προσπάθειες του δημάρχου Ερμιόνης ανακαλύφθηκαν, ως δράστες, άλλα πρόσωπα. Για τον λόγο αυτό ο ανακριτής ήλθε από το Ναύπλιο στην Ερμιόνη για να κάνει -επιτοπίως- τακτικές ανακρίσεις. Έτσι τον δήμαρχο Ερμιόνης Δημήτριο Νικολάου, ο Υπουργός Εσωτερικών πρέπει ιδιαίτερα να τον προσέξει και ανάλογα να τον ανταμείψει».

Επίσης να υπενθυμίσουμε πως και ο Γεώργιος Μίλησης, όταν υπηρετούσε ως Πρωτοδίκης στην επαρχία Θηβών και Λεβαδείας, εξ αιτίας του μεγάλου ζήλου που έδειχνε στην καταδίωξη της ληστείας, κινδύνεψε ιδιαίτερα και κατάφερε να διαφύγει στη Χαλκίδα. Από εκεί ήρθε με πλοίο στον Πειραιά.⁴

Η εφημερίδα «Αυγή» της 14^ης Μαρτίου 1864 έγραφε: «Η ύπαρξις ληστείας εις τα πρόθυρα των Αθηνών δεν περιποιεί τιμήν εις την Κυβέρνησιν και οφείλει δια παντός να την εξαλείψει». Στη συνέχεια αναφέρεται στον λήσταρχο Κίτσο και τη συμμορία που δρούσε στον Μαραθώνα, ενώ την περιοχή είχε επισκεφθεί ο Βασιλιάς. Στο ίδιο φύλο της εφημερίδας διαβάζουμε: «Ο προ ολίγον αποδράς εκ των εν τη Λαμία φυλακών αρχιληστής Κρικώνης όστις υπεκρύπτετο έκτοτε εις τον Δήμον Φαλάρων απήλθεν εις το Τουρκικόν και παρεδόθη μετά δύο εκ των συναποδρασάντων εις τας εν Δομοκώ Τουρκικάς αρχάς απαλλάξας τον Δήμον εκείνον από τα βάρη της καταδιώξεως».

Τα επόμενα χρόνια μετά τον Όθωνα η Βουλή προσπάθησε να αντιμετωπίσει -δια νόμου- την καταδίωξη της ληστείας. Από την Εφημερίδα των Συζητήσεων της Βουλής, αναφέρουμε πέντε συνεδριάσεις

12^η/14 Ιανουαρίου 1871

13^η/15 Ιανουαρίου 1871

20^η/26 Ιανουαρίου 1871

22^α/27 Ιανουαρίου 1871

23^η/28 Ιανουαρίου 1871

στις οποίες η αντιμετώπιση της ληστείας συζητήθηκε διεξοδικά. Στις συζητήσεις αυτές έπαιρνε τον λόγο και ο Αντώνης Στ. Μήτσας, που ήταν τότε βουλευτής και αμείλικτος διώκτης των ληστών.⁵

Διαβόητοι ληστές εκείνων των χρόνων ήσαν οι Καταραχιάς, Πανουργιάς, Αράπης, Παπασίμος, Βλαχαντώνης, Βάσος, Μαμούρης, Κολοφωτιάς, Χουσάδας, Μαστραπάς, Κίτσος, Κρικώνης και οι οικογένειες των Αρβανιτιάκηδων και των Κουκουβίνων.

ΣΗΜ.

1.   Κρούσματα ληστείας υπήρχαν και κατά την περίοδο του επαναστατικού αγώνα. Με επιστολή τους στις 12 Απριλίου 1827 και ενώ διεξάγονταν οι εργασίες της Γ’ Εθνοσυνέλευσης στην Τροιζήνα, οι πληρεξούσιοι των νησιών διαμαρτυρήθηκαν για την ασυδοσία των πειρατών και των ληστών. Ζήτησαν μάλιστα από την κυβέρνηση να λάβει μέτρα, αν θέλει οι κάτοικοι να παραμείνουν στα νησιά και να μην τα εγκαταλείψουν.

2.   Ιδιαίτερη αναφορά στον Δημήτριο Νικολάου γίνεται στο βιβλίο μας «Πρόσωπα και γεγονότα της Εθνανάστασης του 1821 στον Κάτω Ναχαγιέ» τ.Β, Αθήνα 2021.

3.   Καταφύκι ή Μυγγυριστέα: Τοποθεσία Β.Δ. της Ερμιόνης με μεγάλη χαράδρα ανάμεσα σε δύο υψηλούς και κατακόρυφους βράχους. Δυτικά της χαράδρας υπάρχει ένας απότομος βράχος περίπου 200 μέτρων. 

4.   Επικήδειος λόγος του Εμμ. Ρέπουλη στον Γεώργιο Μίληση στο βιβλίο μας «Πρόσωπα και γεγονότα της Εθνανάστασης του 1821 στον Κάτω Ναχαγιέ, τ. Β΄, Αθήνα 2021, Β΄ έκδοση, Δήμος Ερμιονίδας, Ιούλιος 2021.

5.   Σπετσιώτης Μ. Γιάννης: «Ο καπετάν Αντώνης Σταμ. Μήτσας (1832 - 1897)», Αθήνα 2020.

Σημαντικό άρθρο του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη - μπροστά στην παγκόσμια μάστιγα της παραπληροφόρησης και της σκόπιμης προπαγάνδας….

Κριτική Σκέψη ή Συγκλίνουσα Νόηση

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Μία από τις διανοητικές ικανότητες του ανθρώπου, που απαρτίζουν την πνευματική του λειτουργία, είναι και η συγκλίνουσα κριτική σκέψη. Αν και είναι δύσκολο να την προσδιορίσουμε εξ αιτίας των διαστάσεων που μπορεί κάθε φορά να παίρνει αλλά και τους πολλαπλούς παράγοντες που την επηρεάζουν, ωστόσο θα μπορούσαμε να πούμε ότι:

Με την κριτική σκέψη επεξεργαζόμαστε τα δεδομένα που έχουμε, προκειμένου να επιλύσουμε τα διάφορα προβλήματα που μας προκύπτουν ή να αντιληφθούμε την αλήθεια στα ποικίλα θέματα που αναφύονται στη ζωή και που οι κάθε είδους επιτήδειοι, επιδραστές (influencers) τους λένε σήμερα, μας τα σερβίρουν όπως εκείνοι θέλουν, φυσικά προς ίδιον όφελος.

Η κριτική σκέψη, όμως, είναι πειθαρχημένη, αυτοκαθοδηγούμενη, δεν παρασύρεται και εστιάζει αποκλειστικά και μόνο στην απόφαση που καλείται να πάρει το άτομο σχετικά με το τι θα πράξει ή θα πιστέψει. Στη συνέχεια το ίδιο το άτομο σκέπτεται πώς μπορεί να βελτιώσει την αρχική του σκέψη για να είναι περισσότερο ακριβής, σαφής και αποτελεσματική. Πάντα, όμως, έχει κατά νου πως η αλήθεια είναι μία και τα ψεύδη πολλά.

Σήμερα, με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την υπερπαραγωγή και την υπερκατανάλωση των δεδομένων, η ανάγκη ανάπτυξης της κριτικής σκέψης είναι άκρως απαραίτητη. Οι ανθρώπινες κοινωνίες χρειάζονται, ίσως περισσότερο από ποτέ, τους κριτικούς ανθρώπους, τους αμερόληπτους, που υπηρετούν την αλήθεια, την ακεραιότητα, το θάρρος, την πίστη στη λογική και έχουν κριτικό πνεύμα. 

Το σχολείο οφείλει να καλλιεργεί την κριτική σκέψη των μαθητών σε πολλαπλά επίπεδα από την λύση των σχολικών προβλημάτων και ασκήσεων για τις ανάγκες της σχολικής μάθησης μέχρι την εξάσκηση μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων στη διάκριση της αληθινής από την ψευδή πληροφόρηση και την αναγνώριση των κάθε είδους fake news που κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα. 

Η παραπληροφόρηση και οι «συνειδητά» ψευδείς ειδήσεις έχουν εξελιχθεί σε κοινωνική μάστιγα σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ η διαστρέβλωση των γεγονότων και της πραγματικότητας ταλαιπωρούν άτομα και κοινωνίες.

Το σχολείο, λοιπόν, έχει την υποχρέωση να περάσει το μήνυμα ανάπτυξης της κριτικής σκέψης σε γονείς και παιδιά, ώστε να αναγνωρίζουν τα αληθή και να απορρίπτουν τα ψευδή. Σ’ αυτό μπορεί να βοηθηθούν από την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη με γνώμονα πάντα την κριτική χρήση αυτών.

Τέλος, ο εκπαιδευτικός δεν θα είναι σε θέση να καλλιεργήσει την κριτική σκέψη των μαθητών, αν ο ίδιος δεν σκέπτεται κριτικά. Αν καθημερινά δεν υιοθετεί και υλοποιεί κριτική εξέταση και αντικειμενική αξιολόγηση της δικής ζωής, των λόγων και των έργων του έχοντας κατά νου ότι το ψέμα είναι ο «δαίμονας» του εγώ του.

======================================================================================================================================================== 

Σημείωση του blog: 

Ο Ερμιονίτης Γιάννης Σπετσιώτης 

είναι - Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής...

Αφιέρωμα στη μνήμη των Αγίων Αναργύρων των θαυματουργών, στο ομώνυμο ιστορικό μοναστήρι στην Ερμιόνη…

 Αποσπάσματα από το βιβλίο του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη 

«ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ»

Με την ευκαιρία της καλοκαιρινής εορτής των Αγίων Αναργύρων (1^Η Ιουλίου), δημοσιεύουμε από το ομώνυμο βιβλίο του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη τa παρακάτω αποσπάσματα:

Οι προστάτες μας Άγιοι

 «Ατελεύτητος υπάρχει των Αγίων η χάρις».

Δυο φορές τον χρόνο, την 1^η Ιουλίου και την 1^η Νοεμβρίου γιορτάζουν οι Άγιοι Ανάργυροι. Πανηγυρίζει το ιστορικό Μοναστήρι μας, το ιερό προσκύνημα της Ερμιονίδας αλλά και ολόκληρης της τοπικής Μητρόπολης.

Πλήθος πιστών από την Ερμιόνη και την ευρύτερη περιοχή συρρέουν κάθε χρόνο στις δυο εόρτιες συνάξεις των Αγίων. Αλλά και καθημερινά, άνθρωποι κάθε ηλικίας απ’ όλη την Ελλάδα περνούν την είσοδο της Μονής. Έρχονται να ζητήσουν την ευλογία των Αγίων, τη χάρη και την ίαση που προσφέρουν, «αφιλοκερδώς», οι θαυματουργοί γιατροί, αφού «δωρεάν έλαβον δωρεάν διδούσι». Επιθυμούν να (αν)ασπαστούν την πανσέβαστη, θαυματουργή, ασημοκεντημένη εικόνα, με τα πολυάριθμα αναθήματα λατρείας. Θέλουν να γονατίσουν, να κάνουν τον σταυρό τους, να παρακαλέσουν και να ζητήσουν βοήθεια, για τα προβλήματα που απασχολούν τους ίδιους και τους δικούς τους ανθρώπους. Γι’ αυτό, οπλισμένοι με υπομονή, ιδιαίτερα στις μέρες της γιορτής, περιμένουν ώρες ατέλειωτες στη σειρά, αμίλητοι, να προσκυνήσουν και να ακουμπήσουν τα χείλη τους πάνω στις άγιες μορφές Τους.

Μαζί τους και άλλοι με σωματικά, διανοητικά και ψυχικά αρρωστήματα φτάνουν εκεί. Ζητούν κι αυτοί την ευσπλαχνία των Αγίων αλλά και την ελεημοσύνη των ανθρώπων, δείχνοντας με κάθε τρόπο την αναπηρία τους, προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν τους προσκυνητές. «Κόσμο ακούω και κόσμο δεν βλέπω», φωνάζει σπαρακτικά ένας τυφλός, ενώ από την άλλη άκρη ακούγεται η παρακλητική φωνή του ακρωτηριασμένου παιδιού: «Χεράκια δεν έχω, μη με εγκαταλείπετε». 

Εικόνες συγκλονιστικές που η θέα τους λυγίζει καρδιές…

-  Γιατί, καλέ μαμά, είναι έτσι αυτοί οι άνθρωποι; Τι έχουν; ρωτούσε ο μικρός σηκώνοντας …διακριτικά τον δείχτη!

-  Μη δείχνεις, βρε, δεν κάνει! Θα σου εξηγήσω αργότερα, απαντούσε η μητέρα με ψυχραιμία αλλά και σεβασμό στην απορία του παιδιού, ρίχνοντας μια δραχμούλα στο κουτάκι του ανάπηρου.

«Άγιοι Ανάργυροι και θαυματουργοί ή Αγιανάργυροι!», είναι η πιο θερμή επίκληση, το κάλεσμα των Αγίων για άμεση βοήθεια και προστασία, που ανεβαίνει αυθόρμητα στα χείλη των Ερμιονιτών την «κακιά ώρα», όταν βρίσκονται σε δύσκολη θέση και νιώθουν απροστάτευτοι. Κυρίως λέγεται από τους γονείς, όταν τα παιδιά μένουν εκτεθειμένα στους αναπάντεχους κινδύνους. Σκόνταψαν, έπεσαν, στραβοκατάπιαν, όποιοι βρεθούν κοντά τους, για να τα «γλιτώσουν» και να προλάβουν τα χειρότερα. τη γρήγορη συνδρομή των Αγίων επιζητούν.

«Άγιοι Ανάργυροι, δώστε του φώτιση!», ψελλίζουμε και όταν θέλουμε να αντιληφθούν οι άνθρωποι την αληθινή πλευρά των πραγμάτων και ανάλογα να πράξουν.

«Άγιοι Ανάργυροι και θαυματουργοί..». Με το απολυτίκιο των Αγίων ξεκινούμε και την ευχή της Βασκανίας στην Ερμιόνη.

Αλλά και όταν απορούμε για κάτι που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας «και νους ανθρώπου δε χωράει», τους Αγίους Αναργύρους επικαλούμαστε: «Άγιοι μου Ανάργυροι, πόσο μα πόσο θα φάει!», σχολιάζουμε γελώντας.

 

Ονομαστήρια άλλων ναών

Στον Δήμο μας, εκτός από το Μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων, υπάρχουν άλλα τέσσερα εξωκκλήσια που τιμώνται στο όνομά Τους. 

Το ένα βρίσκεται στο Κρανίδι, λίγο πιο πάνω από το πηγάδι της Μιλίντρας. Είναι ένας παλαιός ερειπωμένος ναΐσκος χτισμένος το πρώτο μισό του 13^ου αιώνα. 

Η οροφή του έχει πέσει εδώ και πολλά χρόνια και σώζονται μόνο οι τοίχοι του.

Άλλα δυο συναντάμε στους Φούρνους. Το ένα είναι ο ναός του παλαιού νεκροταφείου, ενώ το δεύτερο στα «Παπούλια», μια όμορφη τοποθεσία με δροσερά, τρεχούμενα νερά και σκιερά πεύκα, όπου κατέληγε η ημερήσια εκδρομή που κάναμε μαθητές, τότε, του Δημοτικού Σχολείου.

Το τέταρτο βρίσκεται στην περιοχή της Θερμησίας. Τέλος, σύμφωνα με πληροφορίες, ένα από τα τρία εκκλησάκια στο νησάκι του Δοκού, στον όρμο της Κουάτα(ς), ήταν αφιερωμένο στους Αγίους Αναργύρους, αλλά σήμερα δεν υπάρχει.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1.   Οι Άγιοι Ανάργυροι (Κοσμάς & Δαμιανός) της 1^ης Ιουλίου κατάγονταν από τη Ρώμη, ενώ της 1^ης Νοεμβρίου με τη μητέρα τους, Θεοδότη, κατάγονταν από τη Μ. Ασία. Πρόκειται για δυο διαφορετικά ζευγάρια «Αναργύρων».

2.   Σε εκδήλωση του Ερμιονικού Συνδέσμου είχα προτείνει το Κέντρο Υγείας Κρανιδίου να ονομαστεί «Άγιοι Ανάργυροι» και το Αγροτικό Ιατρείο Ερμιόνης, «Αγία Ερμιόνη», γιατί, όπως γνωρίζουμε και αυτή ήταν γιατρός. Είναι, κατά την άποψή μας, η οφειλόμενη τιμή.

Πρβλ. Γιάννης Σπετσιώτης: «Τρεις γυναίκες ιατροί», Διάλεξη, Ερμιόνη, καλοκαίρι 2006.

«Άγιοι Ανάργυροι» ονομάζεται το Υδροθεραπευτήριο (Λουτρά) στα Μέθανα, που επισκέπτονταν πολλοί κάτοικοι της περιοχής μας. Αλλά και η Οικοκυρική Σχολή στο Κρανίδι, που ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1972 και στεγαζόταν σε κτήριο που είχε παραχωρηθεί από το Μοναστήρι, είχε το όνομα των Αγίων. 

ΦΩΤΟ

1.   «Οι Άγιοι Ανάργυροι», από το φυλλάδιο της Ι. Μητρόπολης Ύ-δρας, Σπετσών, Ερμιονίδος, Τροιζηνίας και Αιγίνης.

2.   «Άγιοι Ανάργυροι Μιλίντρας» και «Άγιοι Ανάργυροι στα Παπούλια», από το διαδίκτυο.