Από σήμερα παραμονή -- ο εορτασμός με μεγάλο εσπερινό στην εκκλησία της Αγίας Ερμιόνης στο λόφο των μύλων ...

 

ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΡΜΙΟΝΗΣ

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Στις 4 Σεπτεμβρίου η εκκλησία μας τιμά τη μνήμη της Αγίας Ερμιόνης, κόρης του Αγίου Φιλίππου. Ο πατέρας της ήταν ένας από τους επτά διακόνους που εξέλεξαν οι πρώτοι χριστιανοί, με υπόδειξη των Αποστόλων, για να στηρίξουν το έργο τους. Σύμφωνα με τον Ευαγγελιστή Λουκά, ο διάκονος Φίλιππος, που ζούσε στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, είχε τέσσερις θυγατέρες, οι οποίες είχαν όλες το προφητικό χάρισμα. Μία απ’ αυτές, η Ερμιόνη, ξεπερνώντας τα εμπόδια της εποχής, κατάφερε να σπουδάσει την επιστήμη της ιατρικής. Πρόσφερε τις υπηρεσίες της ως ανάργυρη γιατρός, θεραπεύοντας τους ασθενείς χωρίς ποτέ να δέχεται χρήματα.

Κάποια στιγμή,  η Ερμιόνη πήρε τη μεγάλη απόφαση να εγκαταλείψει το σπίτι και τα αγαπημένα της πρόσωπα. Με μοναδική σύντροφο την αδελφή της, Ευτυχία, ξεκίνησε ένα περιπετειώδες ταξίδι, γεμάτο κινδύνους και ταλαιπωρίες, με προορισμό τη Μικρά Ασία. Σκοπός της ήταν να συναντήσει τον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο. Αν και δεν πρόλαβε να τον συναντήσει, εγκαταστάθηκε στην Έφεσο, όπου και ξεκίνησε το σπουδαίο έργο της. Μόλις οι κάτοικοι της περιοχής έμαθαν για την παρουσία της, άρχισαν να συρρέουν κοντά της για να θεραπευτούν. Η Ερμιόνη ανακούφιζε αφιλοκερδώς τον πόνο και τις σωματικές ασθένειες των πασχόντων. Στη συνέχεια, έβρισκε την ευκαιρία να τους μιλήσει για το κοσμοσωτήριο μήνυμα του Χριστιανισμού. Για την προσφορά και την προσωπικότητά της, οι πιστοί τη χαρακτήρισαν δίκαια ως το «Ρόδο της Εφέσου».

Στην Έφεσο, η Ερμιόνη μαζί με την αδελφή της ίδρυσαν το «Ευτυχίας πανδοχείον», ένα ίδρυμα που περιελάμβανε πτωχοκομείο, πανδοχείο, ιατρείο και γηροκομείο. Εκεί, γεμάτη αγάπη και καλοσύνη, δεχόταν δωρεάν όλους τους πάσχοντες, τους θεράπευε και τους μιλούσε για τον Χριστό. Η δράση της, ωστόσο, προκάλεσε αντιδράσεις. Όταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός, κατά τη διάρκεια περιοδείας του, επισκέφθηκε την Έφεσο, κάποιοι κατηγόρησαν την Ερμιόνη ότι είναι χριστιανή και ότι προσηλυτίζει τον κόσμο. Ο Αδριανός εξοργίστηκε και έδωσε εντολή για την άμεση σύλληψή της. Όταν η Ερμιόνη βρέθηκε μπροστά του, τον αντιμετώπισε χωρίς φόβο. Με εκπληκτικό θάρρος ομολόγησε την πίστη της στον Χριστό και αρνήθηκε να προσκυνήσει τα είδωλα. Γεμάτος οργή, ο αυτοκράτορας διέταξε να την υποβάλουν σε οδυνηρά βασανιστήρια. Η χάρη του Θεού, όμως, την προστάτευε και η Αγία δεν ένιωθε πόνο. Τότε, ο Αδριανός ζήτησε τον αποκεφαλισμό της. Οι δήμιοι Θεότιμος και Θεόδουλος ανέλαβαν να τη μεταφέρουν έξω από την πόλη, για να εκτελέσουν την απόφαση του αυτοκράτορα.

Η Ερμιόνη τούς παρακάλεσε να της επιτρέψουν να προσευχηθεί, πριν εκτελέσουν τη φρικτή τους πράξη. Εκείνοι, όμως, βιάζονταν και αρνήθηκαν να ικανοποιήσουν την τελευταία επιθυμία της μελλοθάνατης Αγίας. Κινήθηκαν αμέσως εναντίον της και σήκωσαν τα σπαθιά τους για να την αποκεφαλίσουν. Ξαφνικά τα χέρια τους «ξεράθηκαν και παρέλυσαν», με αποτέλεσμα τα όπλα τους να πέσουν στο έδαφος. Η θεία δύναμη τούς είχε καταστήσει εντελώς ανίκανους να της κάνουν κακό. Η Αγία Ερμιόνη στη συνέχεια θεράπευσε τα παράλυτα χέρια τους. Η αποκατάσταση της υγείας τους και το μεγάλο αυτό θαύμα έκαναν τους δύο δήμιους να πιστέψουν ολόψυχα στον Χριστό.

Σύμφωνα με μία εκδοχή, η Αγία και οι δήμιοι αποκεφαλίστηκαν τελικά μαζί. Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι οι δήμιοι, φοβούμενοι να επιστρέψουν στην πόλη, ζήτησαν από την Αγία να προσευχηθεί για αυτούς, επιθυμώντας να παραδώσουν τις ψυχές τους καθαρές στον Θεό. Η Ερμιόνη προσευχήθηκε θερμά και τότε οι δύο άνδρες ένιωσαν μια γλυκιά νύστα. Έπεσαν στο έδαφος και κοιμήθηκαν έναν ήρεμο, παντοτινό ύπνο. Το ίδιο συνέβη και με την Αγία Ερμιόνη. Μόλις ολοκλήρωσε την προσευχή της, ξάπλωσε και παρέδωσε ειρηνικά το πνεύμα της στον Δημιουργό, το 117 μ.Χ.

Την επόμενη ημέρα, τα λείψανά τους μεταφέρθηκαν στην Έφεσο, όπου και ενταφιάστηκαν με τιμές σε έναν ήσυχο και ευπρεπή τόπο. Μια συγκινητική απεικόνιση αυτού του μαρτυρίου διασώζεται μέχρι σήμερα σε μια σπάνια μικρογραφία στο περίφημο Μηνολόγιο του Βασιλείου Β΄. Η μάρτυρας εικονίζεται με κομμένο το κεφάλι, σε οριζόντια θέση. Στέκεται μετέωρη πάνω από το έδαφος, χωρίς να το αγγίζει, αποδίδοντας έτσι με μοναδικό τρόπο τη μεταθανάτια κίνηση. Στο κέντρο της παράστασης, ο δήμιος φαίνεται να επιστρέφει το ξίφος στη θήκη του. Το σκηνικό συμπληρώνουν βουνά, σχεδιασμένα με τον κλασικό βαθμιδωτό τρόπο, πλούσια φυτική βλάστηση και το περιστύλιο ενός αρχαίου ναού. Αν και η σκηνή είναι δραματική, εκείνο που κυριαρχεί τελικά στο έργο είναι η έκφραση θριάμβου του χριστιανικού αγώνα.

Ανήμερα της εορτής της, στις 4 Σεπτεμβρίου 1966, στον λόφο των Μύλων, έναν τόπο γεμάτο από τις ακριβές παιδικές μας αναμνήσεις, ο μακαριστός συμπολίτης μας Μητροπολίτης Σάμου και Ικαρίας Παντελεήμων Μπαρδάκος, έθεσε τον θεμέλιο λίθο για την ανοικοδόμηση του ναού της. Μέσα σε τρία μόλις χρόνια, το έργο ολοκληρώθηκε. Ένα πανέμορφο, ολόλευκο εκκλησάκι υψώθηκε στον λόφο, αποτελώντας έκτοτε πραγματικό στολίδι για την περιοχή και την πόλη μας. Λίγο αργότερα και σε μικρή απόσταση από εκεί, προς τα δυτικά του ίδιου λόφου, ο Αρχιμανδρίτης π. Νικόδημος Αεράκης οικοδόμησε τον περικαλλή ναό του Αγίου Νικοδήμου.

Έτσι, σύμφωνα και με τον υμνολογικό λόγο της εορτής της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, «Όρος το ποτέ ζοφώδες και καπνώδες, νυν τίμιον και άγιον εστί». 

Ο λόφος των Μύλων αποτελεί πλέον έναν αληθινό πνευματικό φάρο. Εκεί όπου στην αρχαιότητα, στο ψηλότερο σημείο του λόφου του Πρωνός, δέσποζε ο ναός της Ήρας, σήμερα ο τόπος ελκύει ντόπιους και ξένους επισκέπτες με τα μοσχοβολήματα της Πίστης και της Φύσης.

Το σημείο προσφέρει γοητευτικές εικόνες αλλά και έντονα συναισθήματα μέσα από συγκινητικές «συμπτώσεις». Κοιτάζοντας από ψηλά προς τα νοτιοδυτικά, εκεί όπου τα νερά του Ερμιονικού κόλπου συναντούν τη στεριά, μπορεί κανείς να διακρίνει το Μοναστήρι των επίσης ιατρών Αγίων Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού.

Μαζί με την Αγία Ερμιόνη, η μνήμη μας στρέφεται και σε δύο ακόμη σπουδαίες ανάργυρες και θαυματουργούς ιατρούς, τις αδελφές Ζηναΐδα και Φιλονίλλα. Με καταγωγή από την Ταρσό της Κιλικίας, οι δύο αυτές Αγίες τιμώνται στις 11 Οκτωβρίου.

Τον Αύγουστο του 2006, σε μια ξεχωριστή εκδήλωση του Ερμιονικού Συνδέσμου στον λόφο των Μύλων έξω ακριβώς από τον ναό της Αγίας Ερμιόνης, ξεδιπλώσαμε τον βίο της και εκθέσαμε την εικόνα της μαζί με τις Αγίες Ζηναΐδα και Φιλονίλλα.

Για την ιδιαίτερη αυτή περίσταση, ο Αρχιμανδρίτης π. Νικόδημος Αεράκης, ο νέος υμνογράφος της Εκκλησίας μας, είχε συνθέσει ένα πανέμορφο Μεγαλυνάριο. 

Ήταν μια στιγμή βαθιάς κατάνυξης, καθώς ψάλλαμε τους στίχους του την ώρα που ο ήλιος βυθιζόταν στον ορίζοντα και το απογευματινό αγέρι έμοιαζε να ψιθυρίζει μύθους, ιστορίες αρχαίων θεών και μνήμες ανθρώπων: «Δεύτε ευφημήσωμεν ευλαβώς ιατρούς παρθένους Ερμιόνην την θαυμαστήν, συν τη Ζηναΐδα και Φιλονίλλη ύμνοις, τας συνεορτάζουσας, εν θείοις δώμασιν».

Τέλος, μια θαυμάσια και ιδιαίτερης αξίας εικόνα της Αγίας Ερμιόνης φυλάσσεται και εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Ιστορίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, αποτελώντας διαχρονικό σύμβολο για την επιστήμη και την προσφορά της. 

===============================================================

Σημείωση του blog:Διαβάστε ακόμα ρεπορτάζ μου  Σαν Σήμερα παραμονή της Αγίας Ερμιόνης στο λόφο των Μύλων το 2023 

ΚΛΙΚΕΔΏ >>>https://stamdamd.blogspot.com/2023/09/

Γιάννης Μιχ Σπετσιάτης - [...] ένας λαός που θυμάται τους Αγίους και τους Ήρωές του, δεν μπορεί ποτέ να χαθεί στο σκοτάδι της λήθης....

 Ένα ακόμα σημαντικό άρθρο του συμπολίτη μας – θρησκευτικού και ιστορικού περιεχομένου, ως παρακαταθήκη της αρθρογραφίας - μέσω του blog, προσφορά στην κοινωνία της Ερμιόνης και ευρύτερα του Δήμου μας … 

- Τον ευχαριστούμε! 

– ΣΤΑΜ. ΔΑΜ.

===============================================================

Η διπλή επέτειος της 27ης Αυγούστου:

 Ο Άγιος Φανούριος και ο Χρυσόστομος Σμύρνης

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Κάθε 27η Αυγούστου, η πίστη συναντά την ιστορία. 

Η ημέρα αυτή μας ζητά να στρέψουμε το βλέμμα τόσο στον ουρανό, τιμώντας τον Άγιο Φανούριο, όσο και στα ματωμένα χώματα της Μικράς Ασίας, τιμώντας τον Χρυσόστομο Σμύρνης.

 Η διπλή αυτή επέτειος αποτελεί μια διαρκή υπενθύμιση ότι ένας λαός που θυμάται τους Αγίους και τους Ήρωές του, δεν μπορεί ποτέ να χαθεί στο σκοτάδι της λήθης.

Άγιος Φανούριος: Στις 27 Αυγούστου η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Μεγαλομάρτυρος Αγίου Φανουρίου, ενός από τους πιο αγαπητούς αγίους στην Ελλάδα. Ο Άγιος ήταν πιθανόν Δωδεκανήσιος και η λατρεία του ξεκίνησε στη Ρόδο μετά το 1350, όταν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στα ερείπια ναού βρέθηκε τυχαία η εικόνα του. Στην εικόνα αναγραφόταν το όνομα «Άγιος Φανούριος» και απεικονιζόταν ένας νεαρός με στρατιωτική στολή, που κρατούσε σταυρό και αναμμένη λαμπάδα. Περιμετρικά υπήρχαν δώδεκα μικρά εικονίδια που αποτύπωναν τα σκληρά βασανιστήρια του μαρτυρίου του. Ο Άγιος Φανούριος ανακηρύχθηκε προστάτης της Ρόδου και η φήμη του εξαπλώθηκε γρήγορα στα νησιά του Αιγαίου και στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Στη λαϊκή παράδοση το όνομά του (Φανούριος) συνδέθηκε παρετυμολογικά με το ρήμα «φανερώνω». Αυτή η γλωσσική συγγένεια σε συνδυασμό με την αναμμένη λαμπάδα που κρατά στην εικόνα, οδήγησε τους πιστούς στο να του αποδίδουν τη θαυματουργή ιδιότητα να αποκαλύπτει χαμένα αντικείμενα ή πρόσωπα έχοντας μαντικές ικανότητες. Έτσι, ο Άγιος Φανούριος μετατράπηκε σε προστάτη που φανερώνει τα πάντα: από χαμένα αντικείμενα και ζώα μέχρι κρυμμένα μυστικά ή την ίδια την τύχη των πιστών. Η επίκληση της βοήθειάς του συνδέεται παραδοσιακά με ένα τάμα. «Άγιε Φανούριε, φανέρωσέ μου το… και θα σου ανάψω μια λαμπάδα», λέμε στην Ερμιόνη, ενώ κάποιες φορές το κερί ανάβεται …«προκαταβολικά», ως μια κίνηση ευλάβειας για την άμεση εύρεση του χαμένου αντικειμένου ή την εκπλήρωση μιας επιθυμίας.

Το πιο χαρακτηριστικό έθιμο της γιορτής του είναι η Φανουρόπιτα, την οποία οι νοικοκυρές παρασκευάζουν την παραμονή ή ανήμερα της 27ης Αυγούστου. Η πίτα φτιάχνεται αποκλειστικά με μονό αριθμό υλικών, συνήθως επτά ή εννέα, τα οποία συμβολίζουν τα μυστήρια της Εκκλησίας και τις ημέρες της Δημιουργίας (7) ή τα τάγματα των αγγέλων (9). Αφού οι πίτες μεταφερθούν στον ναό για να ευλογηθούν από τον ιερέα, μοιράζονται σε συγγενείς, φίλους και προσκυνητές. Κατά τη δοκιμή της πίτας, όλοι οφείλουν να αναφέρουν την παραδοσιακή ευχή: «Θεός σχωρέσει τη μάνα του Αγίου!».

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση η μητέρα του Αγίου ήταν μια γυναίκα σκληρή, άπονη και αμαρτωλή. Η συμπεριφορά της απέναντι στους φτωχούς ήταν ανελέητη και καθώς δεν μετανόησε ποτέ για τις κακίες της, κατέληξε στην Κόλαση. Προσφέροντας τη φανουρόπιτα οι πιστοί επιδιώκουν να «γλυκάνουν» και να εξευμενίσουν τον Άγιο, ζητώντας τη μεσιτεία του για να βρουν όσα αναζητούν, ενώ ταυτόχρονα προσεύχονται για τη σωτηρία της ψυχής της μητέρας του.

Στην Ερμιόνη, ο πανηγυρικός εσπερινός της παραμονής τελείται στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου στο Μπίστι, όπου φυλάσσεται η εικόνα του Αγίου Φανουρίου και συγκεντρώνεται πλήθος πιστών με τις πίτες τους.

Χρυσόστομος Μητροπολίτης Σμύρνης:

Η 27η Αυγούστου, εκτός από τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου, σηματοδοτεί και τη μαρτυρική επέτειο του θανάτου του ιεροεθνομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η Εκκλησία της Ελλάδος τον ανακήρυξε Άγιο στις 4 Νοεμβρίου 1992. Η μνήμη του, μαζί με εκείνη των υπολοίπων σφαγιασθέντων κληρικών της Μικράς Ασίας, τιμάται συμβολικά κάθε χρόνο τον Σεπτέμβριο, την Κυριακή  μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού.

Ο Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης (Καλαφάτης) γεννήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 1867 στην κωμόπολη Τρίγλια της Βιθυνίας. Μεγάλωσε σε οκταμελή οικογένεια και από μικρή ηλικία εκδήλωσε την επιθυμία να γίνει κληρικός. Αναγνωρίζοντας την κλίση του οι γονείς του, Νικόλαος και Καλλιόπη, τον έστειλαν να σπουδάσει στην περίφημη Θεολογική Σχολή της Χάλκης.

Στις 23 Μαΐου 1902 ο Χρυσόστομος εκλέγεται παμψηφεί και χειροτονείται Μητροπολίτης Δράμας. Στη νέα του θέση αναπτύσσει σπουδαία εθνική, εκκλησιαστική και κοινωνική δράση, στηρίζοντας έμπρακτα την ελληνική εκπαίδευση. Η έντονη δραστηριότητά του ενοχλεί την τουρκική διοίκηση. Το 1907 ο Χρυσόστομος «αυτοαπομακρύνεται» προσωρινά από την έδρα του, για να επιστρέψει στο ποίμνιό του τον Αύγουστο του 1908. Η δυναμική επιστροφή του θορυβεί εκ νέου τους Οθωμανούς, καθώς και τους Βουλγάρους και τους Ρουμάνους, οι οποίοι μεθοδεύουν την οριστική απομάκρυνσή του από τη Δράμα. Στις 11 Μαρτίου 1910 ο Χρυσόστομος μετατίθεται στη Σμύρνη, την πόλη όπου ανέπτυξε σπουδαίο έργο και βρήκε μαρτυρικό θάνατο.

Με την έναρξη του Α΄  Παγκοσμίου Πολέμου, τον Αύγουστο του 1914, οι οθωμανικές αρχές τον εκδιώκουν από τον θρόνο του. Επιστρέφει πανηγυρικά μετά από τέσσερα χρόνια, το 1918. Τον Μάιο του 1919 υποδέχεται με δάκρυα συγκίνησης τον ελληνικό στρατό στη Σμύρνη, ενώ επιτυγχάνει την προσωρινή απομάκρυνση του Τούρκου στρατιωτικού διοικητή, Νουρεντίν  Πασά. Η κατάσταση ανατρέπεται δραματικά τρία χρόνια μετά, τον Αύγουστο του 1922. Το ελληνικό μέτωπο καταρρέει και οι ελληνικές αρχές εγκαταλείπουν την πόλη. Οι Μεγάλες Δυνάμεις αποσύρουν τη στήριξή τους, οι τουρκικές επιθέσεις κλιμακώνονται και χιλιάδες έντρομοι πρόσφυγες κατακλύζουν τη Σμύρνη.

Ο Καθολικός Αρχιεπίσκοπος Σμύρνης, Μονσινιόρ Εδουάρδος Βαλέγκα, παρακαλεί με δάκρυα στα μάτια τον αποφασισμένο Μητροπολίτη να επιβιβαστεί σε ξένο πλοίο για να σωθεί. Εκείνος όμως αρνείται σθεναρά, δηλώνοντας ότι η θέση του είναι δίπλα στο ποίμνιό του. Το πρωί της 27ης Αυγούστου 1922, ενώ βρισκόταν στον Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Φωτεινής εμψυχώνοντας τους έντρομους πιστούς, ο Χρυσόστομος λαμβάνει κλήση να παρουσιαστεί στο τουρκικό φρουραρχείο. Εκεί, ο στρατιωτικός διοικητής Νουρεντίν Πασάς τού ζητά να υπογράψει προκήρυξη με την οποία καλούσε τους κατοίκους να παραδώσουν τα όπλα τους. Το βράδυ της ίδιας ημέρας μαζί με τους επιφανείς δημογέροντες Νικόλαο Τσουρουκτσόγλου και Γεώργιο Κιλιμάνογλου, οδηγείται ξανά ενώπιον του Νουρεντίν Πασά. Ο Τούρκος διοικητής, αφού τον προπηλάκισε, τον παρέδωσε στον μαινόμενο όχλο που είχε κατακλύσει την πλατεία. Οι φανατισμένοι Τούρκοι τον βασάνισαν απάνθρωπα, τον τύφλωσαν, τον έσυραν στους δρόμους της Σμύρνης και τελικά τον κατακρεούργησαν.

Η Εκκλησία, η Πολιτεία και ο λαός τίμησαν τη θυσία του εθνομάρτυρα επισκόπου. Προς τιμή του ανεγέρθηκαν λαμπροί ναοί σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, όπως στη Δράμα, την Πτολεμαΐδα και τη Σάμο. Ο εμβληματικός ανδριάντας του, έργο του σπουδαίου Μικρασιάτη γλύπτη Θανάση Απάρτη, κοσμεί τη Θεσσαλονίκη, ενώ σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη υπάρχει οδός που φέρει το όνομά του.

Μετά την αγιοποίησή του, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος αναγνωρίσθηκε ως ο προστάτης Άγιος των Μικρασιατών αλλά και του Αθλητισμού και της Γυμναστικής, καθώς είχε πρωτοστατήσει στην ίδρυση σύγχρονων αθλητικών εγκαταστάσεων και γηπέδων για τη νεολαία.

Τραγική μοίρα είχαν και οι δύο δημογέροντες που τον συνόδευαν. Ο Νικόλαος Τσουρουκτσόγλου, νομικός, δημοσιογράφος και εκδότης της εφημερίδας «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» της Σμύρνης δολοφονήθηκε άγρια από τον όχλο. 

Γίνεται ιδιαίτερη αναφορά σ’ αυτόν, γιατί στο καταστατικό ίδρυσης του «ΕΡΜΙΟΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ», μεταξύ των 21 ιδρυτικών μελών, συναντάται η υπογραφή του Αντωνίου Τσουρουκτσόγλου. 

Ο Αντώνιος, πρόσφυγας από τη Σμύρνη και συγγενής του μαρτυρικού  δημογέροντα, είχε εγκατασταθεί και διέμενε μόνιμα στη Νέα Σμύρνη.

Ο δεύτερος δημογέροντας, Γεώργιος Κλημάνογλου, ήταν εξέχον μέλος της Δημογεροντίας και ενεργό στέλεχος της «Μικρασιατικής Άμυνας», της οργάνωσης που προσπαθούσε να δημιουργήσει ένα αυτόνομο μικρασιατικό κράτος, προκειμένου να προστατευθούν οι χριστιανικοί πληθυσμοί μετά την αποχώρηση του ελληνικού στρατού. 

Λόγω αυτής της δράσης του, οι Κεμαλικοί τον θεωρούσαν, όπως και τον Χρυσόστομο, «προδότη». 

Το βράδυ της 27ης Αυγούστου 1922, προσήχθη στο διοικητήριο μαζί με τον Μητροπολίτη και τον Νικόλαο Τσουρουκτσόγλου, Αρχικά ο Νουρεντίν Πασάς τον πυροβόλησε τραυματίζοντάς τον και στη συνέχεια, ο μαινόμενος όχλος απαγχόνισε τον ημιθανή δημογέροντα,

Όπως και οι άλλοι δύο συνοδοιπόροι του στο μαρτύριο, ο Γεώργιος Κλημάνογλου έχει αναγνωριστεί επισήμως ως Άγιος από την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Συμπατριώτες ζουν και κατοικούν μακριά από τη γενέτειρά τους, αλλά η σκέψη και η ψυχή τους στην Ερμιόνη και στην Ερμιονίδα βρίσκονται-> Τιμή μας …

 

Ερμιονίδα και Εθνική Αντίσταση: Δύο νέα βιβλία για τους Κρανιδιώτες αντιστασιακούς

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Πριν από λίγα χρόνια, η Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη δημοσίευσε βιβλιογραφική μελέτη του συμπολίτη μας Βασίλη Γκάτσου, με τίτλο «Βασικά βιβλία για την Κατοχή στην Ερμιονίδα, Τροιζηνία και τα γύρω νησιά». 

Στη μελέτη αυτή παρουσιάζονται δεκατέσσερα σχετικά βιβλία. Παράλληλα, γίνεται αναφορά τόσο σε ανέκδοτα ημερολόγια και σημειώσεις διαφόρων δημιουργών, όσο και σε άλλα βιβλία που αφορούν την περίοδο της Κατοχής στην Πελοπόννησο. Στο σώμα αυτής της βιβλιογραφίας αξίζει να προστεθούν δύο ακόμη βιβλία, εκδοθέντα την τελευταία εικοσαετία, τα οποία φωτίζουν τη δράση των Κρανιδιωτών αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης.

Το πρώτο βιβλίο ανήκει στη Μαίρη Παριανού και τιτλοφορείται «Μαρτυρίες από την αντίσταση και τη φυλακή (1941-1945)» (Αθήνα, 2007). Η συγγραφέας, το γένος Παριανού, γεννήθηκε το 1924 στο Κρανίδι και ήταν το πρώτο από τα τέσσερα παιδιά του Κοσμά και της Τασίας. Σε μικρή ηλικία εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Αθήνα. Μαθήτρια ακόμη Γυμνασίου, το 1941, στρατολογήθηκε στην κορυφαία αντιστασιακή οργάνωση «Προμηθέας ΙΙ», επικεφαλής της οποίας ήταν ο μετέπειτα αρραβωνιαστικός της, Χαράλαμπος Κουτσογιαννόπουλος. Λόγω της έντονης δράσης της, αναγκάστηκε να διακόψει το σχολείο. Η προσωπική της μαρτυρία, όπως καταγράφεται στο βιβλίο, αποτελεί ανεκτίμητη συνεισφορά στην ιστορία της Εθνικής Αντίστασης.

Το δεύτερο βιβλίο ανήκει στον Χρήστο Μαλτέζο και τιτλοφορείται «Μυστική αντίσταση: Οργάνωση Μίδας 614» (Αθήνα, 2024). Η έκδοση αυτή αποτελεί μια αυτοτελή εργασία, η οποία βασίστηκε στην εκτενή, πολυσέλιδη (564 σελίδων) μελέτη του ιδίου με τίτλο «ΜΙΔΑΣ 614» (Εκδόσεις Πελασγός, 2023). Το βιβλίο φωτίζει τη δράση της ομώνυμης μυστικής αντιστασιακής οργάνωσης, επικεφαλής της οποίας -όπως είναι γνωστό- διατέλεσε ο αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Τσιγάντες.

Ο Ιωάννης Σβορώνος-Τσιγάντες γεννήθηκε στη Ρουμανία το 1897. Εισήλθε πρώτος στη Σχολή Ευελπίδων το 1917, απ’ όπου αποφοίτησε το 1920, ενώ αργότερα ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Ακαδημία Πολέμου της Γαλλίας. Αφού τραυματίστηκε κατά τη Μικρασιατική εκστρατεία, διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στο βενιζελικό κίνημα της 1^ης Μαρτίου 1935. Μετά την αποτυχία του κινήματος, υπέστη διώξεις, φυλακίσεις και εξορίες. Συνελήφθη μάλιστα στην Τουρκία κατά την προσπάθεια διαφυγής του, αλλά κατάφερε τελικά να φτάσει στο Κάιρο.

Στις αρχές Ιουνίου του 1942, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, μίλησε σε μια μεγάλη αίθουσα του Ελληνικού Προξενείου στο Κάιρο, ενώπιον των πρώτων μελών της οργάνωσης «ΜΙΔΑΣ 614». Από εκεί, τα μέλη της οργάνωσης, υπό την αρχηγία του Ιωάννη Τσιγάντε, χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με προορισμό την Ελλάδα. Το βράδυ της 11ης Αυγούστου 1942, η δεύτερη ομάδα, επιβαίνοντας στο πλοίο «Αγία Βαρβάρα», έφτασε «στην περιοχή της Ερμιόνης, απέναντι ακριβώς από την Ύδρα, όπου σε έναν μικρό όρμο, στα Τσελεβίντα αγκυροβόλησε και διανυκτέρευσεν». Λόγω θαλασσοταραχής, η ομάδα παρέμεινε εκεί μέχρι το πρωί της 13ης Αυγούστου. Μόλις ο καιρός βελτιώθηκε, συνέχισαν το ταξίδι τους και αποβιβάστηκαν τελικά στην ακτή του Κερατσινίου.

Στην οργάνωση «ΜΙΔΑΣ 614» εντάχθηκαν, επίσης, δύο κορυφαίοι Κρανιδιώτες ρασοφόροι: ο φλογερός πατριώτης, τότε Μητροπολίτης Καρυστίας, Παντελεήμων Φωστίνης (1881–1962) και ο γενναίος αρχιδιάκονός του, Παντελεήμων Καρανικόλας (1919–2006), ο μετέπειτα περιώνυμος Μητροπολίτης Κορίνθου. Η κατοχική και αντιστασιακή δράση του αοίδιμου Φωστίνη αποτυπώνεται στα βιβλία του «Αγώνες κάτω από τα δεσμά» και «Αγώνες για την Πατρίδα στην ξενιτειά». Παράλληλα, την ίδια περίοδο, και συγκεκριμένα το 1944, κυκλοφόρησε η εφημερίδα «ΝΕΟΙ ΔΡΟΜΟΙ», το μηνιαίο όργανο του Επαρχιακού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ Ερμιονίδας – Τροιζηνίας. Δεξιά και αριστερά από τον τίτλο της, η εφημερίδα έφερε τους χαρακτηριστικούς στίχους:

«Θέλουμε ελεύθερη εμείς Πατρίδα και πανανθρώπινη τη λευτεριά.
Κι η σκέψη μας θε ν’ αγκαλιάσει όλα τα νειάτα του ντουνιά».

Ο Γιάννης Σπετσιώτης μέσα από τα εκκλησιαστικά του βιώματα ως υμνητής του Θεού από μικρό παιδί, μας ενημερώνει συχνά για σημαντικές πτυχές της Ορθόδοξης Χριστιανικής ιστορίας....

Των Αγίων Πάντων

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Μία εβδομάδα μετά την Πεντηκοστή, Κυριακή της Γονατιστής την ονομάζει ο λαός μας, όπου το Πνεύμα το Άγιο με τη μορφή πύρινων γλωσσών κατέβηκε και «εκάθισε εφ’ ένα έκαστον των μαθητών», η Εκκλησία μας τιμά τους Αγίους Πάντες, οι οποίοι αποτελούν τον ζωντανό καρπό της καθόδου του Αγίου Πνεύματος. 

Το συναξάρι της ημέρας περιγράφει με υπέροχο τρόπο αυτό το θαύμα: Ενώ η φωτιά από τη φύση της ανεβαίνει προς τα επάνω και το χώμα πέφτει προς τα κάτω, την Πεντηκοστή έγινε η μεγάλη ανατροπή: «Το Άγιο Πνεύμα κατέβηκε στη γη σαν πνευματική φωτιά, χαρίζοντας στην ανθρώπινη, χοϊκή (χωματένια) φύση μας τη δυνατότητα να ανυψωθεί στον ουρανό».

Έτσι, ενώ την προηγούμενη Κυριακή βιώσαμε την κάθοδο και την πνοή του Αγίου Πνεύματος, σήμερα, Κυριακή των Αγίων Πάντων, αντικρίζουμε τους πνευματικούς Του καρπούς. Με απλά λόγια, την Πεντηκοστή η Εκκλησία «μάς αποκάλυψε τον Θεό της», ενώ σήμερα «μας παρουσιάζει τους Ανθρώπους της».

Αυτό το αναρίθμητο νέφος Αγίων και Μαρτύρων περιλαμβάνει αμέτρητους άνδρες και γυναίκες που παρέμειναν άγνωστοι στην ανθρώπινη ιστορία. Δεν καταγράφηκαν στα επίσημα Αγιολόγια, ούτε γνωρίζουμε τις ημερομηνίες της κοίμησής τους. Ωστόσο, είτε μέσα από τον μαρτυρικό τους θάνατο είτε μέσα από τη σιωπηλή και καθαρή τους βιοτή (ζωή), «στόλισαν και στεφάνωσαν» την Εκκλησία. Ο κοινός τους εορτασμός υπογραμμίζει τη μεταξύ τους ενότητα και δοξάζει τον Θεό.

====================================================================================

Σε αυτό το πνεύμα, η αείμνηστη Κυριακούλα Μ. Παπαμιχαήλ, κτητόρισσα του ναού στο νέο κοιμητήριο της Ερμιόνης, είχε τη σοφή έμπνευση να αφιερώσει το ένα κλίτος της εκκλησίας στους Αγίους Πάντες. 

============================================================

Στους ίδιους Αγίους είναι αφιερωμένο ένα ακόμη ξωκλήσι του 1953 νοτιοανατολικά του Ηλιοκάστρου, καθώς και η Ιερά Μονή των Αγίων Πάντων στις Σπέτσες, όπου ιερουργεί ο Ερμιονίτης αρχιμανδρίτης Χριστόφορος (Χρίστος) Φραγκούλης.

Παρατηρώντας κανείς φορητές εικόνες της εορτής από τον 18ο και 19ο αιώνα, ξεχωρίζει μια συγκλονιστική λεπτομέρεια: Ανάμεσα στις αμέτρητες μορφές των Αγίων εικονίζεται και ο «δίκαιος» ληστής. Είναι εκείνος που με την ολιγόλογη ομολογία του επάνω στον Σταυρό, «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ Σου», αξιώθηκε να γίνει ο πρώτος άνθρωπος που πέρασε τις πύλες του Παραδείσου. Σε όλες, λοιπόν, τις παραπάνω εικόνες, περίοπτη θέση στον χορό των Αγίων Πάντων κατέχει ο ληστής που σώθηκε την ώρα της Σταύρωσης. Οι αγιογράφοι τον παρουσιάζουν μπροστά στην πύλη του Παραδείσου, να κρατά τον σωτήριο σταυρό του μαρτυρίου του, φέροντας επιγραφές όπως «δίκαιος», «μετανοών» ή «σεσωσμένος». Μία από αυτές τις σπάνιες εικόνες παρουσιάζουμε σήμερα.

Στοιχεία εικόνας

Χρονολογία: 1801, πλ. 32 εκ., ύψος 39,8 εκ.

Τόπος: Απόζαρι Καστοριάς, Ιερός Ναός Αγίου Λουκά

Φορέας: Υπουργείο Πολιτισμού

Φορέας προστασίας: Εφορεία Αρχαιοτήτων Καστοριάς

Είδος: Εικόνα φορητή

Περιγραφή

Στην εικόνα παριστάνεται η σύναξη των Αγίων Πάντων, θέμα που αποτελεί τμήμα της Δευτέρας Παρουσίας και έχει καθιερωθεί ήδη από τον 15ο αιώνα.
Η σύνθεση της εικόνας αναπτύσσεται σε δύο ζώνες. Στο κέντρο της άνω ζώνης δεσπόζει ο ένθρονος Χριστός πάνω σε νεφέλες, ενδεδυμένος με πορφυρό χιτώνα και γαλάζιο αρχιερατικό ωμοφόριο. Με το δεξί Του χέρι ευλογεί, ενώ στο αριστερό κρατά κλειστό Ευαγγέλιο. Τον Κύριο πλαισιώνουν η Παναγία και ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος σε στάση δέησης. Γύρω από την κεντρική παράσταση αναπτύσσεται η ουράνια σύναξη από αγγέλους, προφήτες, αποστόλους, αγίους, οσίους και  μάρτυρες, άνδρες και γυναίκες. Στην κορυφή, μέσα από τα σύννεφα, προβάλλουν ο Σταυρός και το Άγιο Πνεύμα υπό μορφήν περιστεράς. Στη βάση της ίδιας ζώνης ξεχωρίζουν οι Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη, κρατώντας τον Τίμιο Σταυρό.
Στην κάτω ζώνη, που αναπαριστά τον Παράδεισο, εικονίζονται τρεις ανδρικές μορφές με χρυσά φωτοστέφανα. Οι πατριάρχες Αβραάμ και Ισαάκ, κάθονται σε θρόνους με τα γυμνά τους πόδια να ακουμπούν σε υποπόδια. Ο Αβραάμ κρατά στα ανοιχτά του χέρια ένα λευκό ύφασμα, ενώ ο Ισαάκ βρίσκεται σε στάση δέησης. Στην άκρη της σύνθεσης στέκεται ο δίκαιος ληστής, κρατώντας τον σταυρό του και φορώντας μόνο ένα περίζωμα, γεγονός που συμβολίζει ότι εισήλθε στον Παράδεισο γυμνός από αρετές.

Την Κυριακή των Αγίων Πάντων τιμάται η μνήμη όλων των αγίων του κόσμου: πατριαρχών, προφητών, αποστόλων, μαρτύρων, ιεραρχών και ασκητών κάθε ηλικίας και γένους. 

Έτσι εκπληρώνεται ο λόγος που είπε ο Χριστός πριν από το Πάθος Του: «Καγώ εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν» (Ιωάννης ιβ΄, 32).»

Στην Ερμιόνη σήμερα γιορτάζει ο Πάνος! 

Ένας ξεχωριστός εορτάζων που δεν έχει το όνομα του Παναγιώτη, αλλά φέρει το δικό του, ιδιαίτερο όνομα προς τιμήν των Αγίων Πάντων. 

Του ευχόμαστε ολόψυχα Χρόνια Πολλά!

Να το ξέρουν αυτοί που τους αφορά το άρθρο - οι μάσκες γρήγορα πέφτουν και η κοινωνία δεν εξαπατάται… …

Ένα γρήγορο ταξίδι η ζωή μας και η παρουσία που αφήνουμε είναι η «διαφάνεια» των λόγων και των έργων μας.

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Αν στη Φυσική η διαφάνεια¹ είναι η ιδιότητα κάποιων σωμάτων να αφήνουν το φως να περάσει αποκαλύπτοντας τον κόσμο πίσω τους, στην ανθρώπινη διάσταση μεταφράζεται σε καθαρότητα σκέψης, τιμιότητα και διαύγεια λόγων και έργων.

Όπως η απουσία της στη φύση γεννά τη σκιά και τη θαμπάδα, έτσι και η απουσία της στις διαπροσωπικές σχέσεις επιφέρει επώδυνες συνέπειες και δημιουργεί προβλήματα στην κοινωνική ζωή.

Οι άνθρωποι που επιλέγουν «το προσωπείο αντί για το πρόσωπο», επενδύοντας στη «διπλωματία της δολιότητας», νομίζουν πως ελίσσονται έξυπνα. Πρόκειται για πρόσωπα ανειλικρινή και «αδιάφανα» που, όπως λέει ο λαός, «φασόλια τρώνε, κουκιά μαρτυράνε». Κερδίζουν «νίκες» …προσωρινές, γιατί η αλήθεια έχει τον δικό της χρόνο να αποκαλυφθεί. Το μόνο που τελικά καταφέρνουν είναι να περιθωριοποιούνται κοινωνικά καθώς θεωρούνται άτομα αναξιόπιστα και ανέντιμα.

Η ανειλικρίνεια διαβρώνει τα θεμέλια των σχέσεων κλονίζοντας την εμπιστοσύνη των άλλων. Ακόμα κι όταν ο χρόνος περνά και δείχνει να «σβήνει» το γεγονός, το τραύμα παραμένει, σαν μια «ανοιχτή πληγή», στη μνήμη: με την παραμικρή μελλοντική αφορμή, αναπόφευκτα, επανεμφανίζεται.

Κλείνουμε με τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Πονηροί δε άνθρωποι και γόητες προκόψουσιν επί το χείρον, πλανώντες και πλανώμενοι».²

Σημ.

1.   Η λέξη «διαφάνεια» για πρώτη φορά αναφέρεται στον Πλάτωνα - Φαίδ.110.

2.   Το απόσπασμα προέρχεται από την Αγία Γραφή και συγκεκριμένα από τη Β΄ Επιστολή προς Τιμόθεον (3:13) του Αποστόλου Παύλου.

27 Μαρτίου 1827 πέφτει μαχόμενος στην Αττική γη η θρυλική φυσιογνωμία της Επανάστασης ο Ερμιονίτης οπλαρχηγός Γιάννης Μήτσας!! ...

[…]Τέτοιοι άνδρες πραγματικά πεθαίνουν όρθιοι!

Γίνονται σύμβολα παντοτινά, που καθοδηγούν και εμπνέουν! ...

========================================================================================================================

Ο Γιάννης Σπετσιώτης συνεχίζοντας την ιστορική (κι' όχι μόνο) έρευνά του, με ένα εκπληκτικό γλαφυρό λόγο και περιγραφή, συνυφασμένα με το υψηλό πατριωτικό αίσθημα, μας ενημερώνει μέσα από τις πηγές του, για το γεγονός της ηρωικής πτώσης... του "Καστρίτη Ήρωα "Γιάννη Μήτσα, αλλά και την επίσης ηρωική στάση του αδελφού του Σταμάτη όταν αντίκρισε το άψυχο κορμί του!!... Σ.Δ. 

===========================================================================================================================

      27 Μαρτίου 1827

199 χρόνια από τη θυσία του Γιάννη Μήτσα 

υπέρ Πίστεως και Πατρίδος

Γράφει ο Γιάννης Μ. Σπετσιώτης

α)Το παλικάρι

«Όστις δεν εγνώρισεν τον Ιωάννην Μήτσαν δεν εγνώρισεν τι σημαίνει γίγας. 
Ηρωική ήτο η καρδιά του και το ανάστημά του υπερφυές».¹

Ο καπετάν Γιάννης Μήτσας, ο Καστρίτης, γεννηθείς εις Ερμιόνη το 1794, ήταν μια θρυλική φυσιογνωμία των χρόνων της Επανάστασης… Η εξωτερική του εμφάνιση είχε κάτι το υπερβολικό. Η κορμοστασιά του επιβλητική και αγέρωχη με υπερφυσική σωματική δύναμη. Το μέτωπό του φαρδύ, νεανικό, ολοκάθαρο. Τα φρύδια του πυκνά, σε ευθεία γραμμή, τα μάτια του σπινθηροβόλα και άτρομα μέσα στις βαθιές κόγχες τους. Η μύτη του ευθεία, με ελαφρύ γύρισμα στο τελείωμά της, προεξείχε από το μεγάλο μουστάκι, που κάλυπτε ολόκληρο το πάνω χείλος. Το στήθος του αντρίκιο, έδινε την εντύπωση πως βόλι δεν τον άγγιζε...

…Πρώτος έφθανε στις μάχες και δεν δίσταζε να χτυπηθεί με πολλαπλάσιες εχθρικές δυνάμεις, καθώς διέθετε εκτός από ανδρεία και τεράστια αποθέματα ψυχικού σθένους.

Η παρουσία του εμψύχωνε τους ραγιάδες και τ’ όνομά του, συνώνυμο της τόλμης, της αποφασιστικότητας και της λεβεντιάς, ενθάρρυνε τους Κατωναχαγιώτες, όταν απογοητευμένοι, ορισμένες φορές, κυριεύονταν από απελπισία…

β)Η τελευταία πράξη

…Οι μάχες που δόθηκαν τις επόμενες ημέρες ήσαν φονικότατες. Οι Τούρκοι του Κιουταχή και οι Έλληνες του Καραϊσκάκη πολεμούσαν με λύσσα και πολλές φορές πιάνονταν στα χέρια.

Στις 27 Μαρτίου -η ημερομηνία δεν επιβεβαιώνεται, όπως και κάποιες άλλες του αγώνα- γράφτηκε η τελευταία πράξη της ζωής του Γιάννη Μήτσα. Κατά τη διάρκεια νυχτερινής αντεπίθεσης των Ελλήνων για να ανακαταλάβουν τις θέσεις τους, αφού πολέμησαν ηρωικά μπούκα προς μπούκα, δηλ. σώμα με σώμα, έπεσε νεκρός κάτω από το ταμπούρι του ο γίγαντας! Βρισκόταν στο συγκρότημα Ταμπουρίων του Μπιν-Βασίρι ανάμεσα στο Κερατσίνι και τον Πειραιά, στην ονομαστή μάχη και σφράγισε με τη συγκλονιστική του θυσία τον αγώνα. «Την Ε^η της προ του τότε Πάσχα Μεγάλης Εβδομάδας εφονεύθησαν οι υπό τον Γενναίον οπλαρχηγόν, ο εξ Ερμιόνης Ιωάννης Μήτσας και ο εκ Στεμνίτσης Μηλιώνης, εις τα μεταξύ Πειραιώς και Κερατσινίου Ταμπούρια του Μπιν-Βασάρι, επιπεσόντες νυκτός να κυριεύσουν και κυριεύσαντες το μεγαλύτερον», γράφει ο Μ. Οικονόμου.

Γύρω από το άψυχο σώμα του ήρωα ακολούθησε ομηρική μάχη. Οι Τούρκοι επεδίωξαν να το λαφυραγωγήσουν και να το ατιμάσουν. Οι Έλληνες, ωστόσο, κατόρθωσαν να διασώσουν τον νεκρό και τα όπλα του.

Ο αδελφός του Σταμάτης, όταν πληροφορήθηκε το θλιβερό γεγονός, κατέφτασε σιωπηλός, για να παραλάβει το άψυχο κορμί. Με δυσκολία έκρυβε την ταραχή και τον μεγάλο του πόνο. Μόλις το αντίκρισε, ασκεπής σταυροκοπήθηκε και αγκάλιασε τον νεκρό. Ύστερα ευλαβικά τον τοποθέτησε σε ασφαλές μέρος μακριά από το πεδίο της μάχης, τον ασπάσθηκε με σεβασμό, σκούπισε τα δάκρυα που ανάβλυζαν απ’ τα μάτια του με τα δυο του χέρια και την άκρη της φουστανέλας, σταυροκοπήθηκε ξανά και κάνοντας ένα βήμα πίσω, έφυγε τρέχοντας για τη μάχη, που δεν είχε ακόμα τελειώσει!

Τον γενναίο Ερμιονίτη πολέμαρχο έκλαψε πικρά και ο αχώριστος συμπολίτης μπιστικός του, Θοδωράκης Μάλλωσης. Ένα ξεχωριστό παλληκάρι του αγώνα, που ακολουθούσε τον Μήτσα σε όλες τις μάχες. Έτσι βρέθηκε στο πλευρό του και την ύστατη στιγμή, όπως η μοίρα των πιστών ορίζει.

Το θρηνητικό φύσημα του αέρα, ο λυγμός των πουλιών, το μοιρολόγι των κυμάτων της ερμιονίτικης θάλασσας μετέφεραν το θλιβερό και αναπάντεχο άγγελμα του θανάτου στην Ερμιόνη πολύ γρήγορα. Ο γίγαντας Γιάννης Μήτσας έπεσε! Σείστηκε ο Κουλάς συθέμελα! Η γυναίκα του και η μικρή μονάκριβη κόρη του παρέμειναν ασάλευτες, βουβές...²

γ) «Η θυσία του αντρειωμένου»

Πίνακας της Ανθούλας Λαζαρίδου - Δουρούκου (+)

Πολλές φορές κρίνεται σκόπιμο να παρακολουθεί κανείς την Ιστορία μέσα από την Τέχνη. Έργα ζωγράφων, ποιήματα και πεζά λογοτεχνών «διδάσκουν με ευχαρίστηση», καθώς η αισθητική πλήρωση συνοδεύει τη γνώση.³ Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο πίνακας της Ανθούλας Λαζαρίδου – Δουρούκου, που παριστά με συγκλονιστικό τρόπο τον θάνατο του Γιάννη Μήτσα. 

«Η ανδρεία του κληρονομιά μας», σχολίασε σχετικά η ζωγράφος εντυπωσιάζοντας και πρωτοτυπώντας στην παρουσίαση του ηρωικού πολέμαρχου την ύστατη ώρα. Ορθός, άφοβος, μοναχός, ήρεμος αντιμετωπίζει στωικά τον θάνατο, αψηφώντας τη φύση που στην πιο γλυκιά της ώρα, προσκαλεί και προκαλεί για ζωή.

«Στην κεφαλή του κρέμεται ο ήλιος μαγεμένος, ο ουρανός καμάρωνε κι η γη χεροκροτούσε»,⁴ θα έγραφε ο εθνικός μας ποιητής συμπάσχοντας με τον ήρωα.   

Τέτοιοι άνδρες πραγματικά πεθαίνουν όρθιοι! Γίνονται σύμβολα παντοτινά που καθοδηγούν και εμπνέουν.

δ) «Οι νεκροί του Φαλήρου» - «Ελεγείον επί του τάφου του στρατηγού Αναστασίου Μαυρομιχάλη»

Ποιήματα του Αχιλλέα Παράσχου

Η ηρωική θυσία των αγωνιστών στη μάχη του Φαλήρου συγκίνησε ιδιαίτερα τον ελληνολάτρη ποιητή Αχιλλέα Παράσχο. Στο ποίημά του «Οι νεκροί του Φαλήρου» (Η΄ μέρος) αναφέρεται και στον θρυλικό Γιάννη Μήτσα. Μια δεύτερη αναφορά υπάρχει και στο «Ελεγείον» (Γ΄ μέρος), που ειπώθηκε «Επί του τάφου του στρατηγού Αναστασίου Μαυρομιχάλη». Στους φλογερούς και πατριωτικούς στίχους του ποιητή συναντάμε όλους τους ήρωες της Επανάστασης, που τον ενέπνευσαν.

 

«Οι νεκροί του Φαλήρου», (Η΄)

…Τους ήρωας, που πρόφθασα παιδάκι, ξαναείδα!

Είδα του Γρίβα τη ματιά, τον πυργωτό Γκρηζιώτη,

το Βάσσο, τον Νικηταρά κοντά στο Γαρδικιώτη.

Ματιές αϊτών, στήθια πλατιά, κορμιά πλατάνια είδα,

πιστόλες μέσ’ στο μάλαμα, σπαθιών γερτή λεπίδα.

Είδα τον Κώστα Μπότσαρη, τον Κίτσο τον Τζαβέλλα,

είδα του Χατζή – Πέτρου μας την άσπρη φουστανέλλα.

Του Μακρυγιάννη το κορμί, στηλόνετο μπροστά μου

και του Πλαπούτα τ’ άρματα καμάρον’ η ματιά μου.  

Όλους εκείνους έβλεπα που πρόφθασα, κι ακόμα

το Μήτσα μας, που σκέπασε προχθές το μαύρο χώμα.

Τη λεβεντιά της Ρούμελης και του Μοριά τα κάλλη

εχόρτασε το μάτι μου, και ξαναείδα πάλι

εκείνους που ελάτρευσα, εκείνους που λατρεύω

και μέσ’ στο κοιμητήριο τη νύχτα τούς γυρεύω!

 

«Ελεγείον - Επί του τάφου του στρατηγού Αναστασίου Μαυρομιχάλη», (Γ΄).

…Φευ! Όσοι διεφύγατε του Χάρωνος το όμμα,

Μη έτι μας αφήνετε, ημίθεοι πολέμου.

Μένε, Κανάρη, με ημάς περίμενε ακόμα.

Μη αποθνήσκεις, Βέρη μου, μη φεύγεις, Βαλτινέ μου!

Μη, Γιάννη – Κώστα, τους νεκρούς συντρόφους σου ποθήσεις,

Και μένε, Μήτσα, με ημάς, Δαγκλή, μη μας αφήσεις!

1.  Αναφορά στον Γιάννη Μήτσα του εισηγητή του Νομοσχεδίου «Περί συντάξεως των χηρών και προικίσεως των ορφανών του αγώνος», στη διάρκεια της ΝΖ’ (57^ης) συνεδρίασης της Βουλής, στις 21 Απριλίου 1858.

2.  Γιάννης Μ. Σπετσιώτης, «Ιστορικές σελίδες της Ερμιόνης» - Ημερολόγιο.

3.  Δημήτριος Ιω. Κουκουλομμάτης, «Λογοτεχνία και Παιδαγωγική», Αθήναι 1990.

4.  Διονύσιος Σολωμός, «Ελεύθεροι πολιορκημένοι».

 

Ο Γιάννης Μιχ. Σπετσιώτης ερευνώντας στο διάβα του χρόνου -> την ιστορία, τους θρύλους και τις παραδόσειςτης Ερμιονίδας...

 

Το Θερμήσι και το Κάστρο του στην Ιστορία, τις Παραδόσεις 

και τα Δημοτικά Τραγούδια

Δύο παλαιότατες μαρτυρίες που αναφέρονται στο βιβλίο «Acta et Diplomata Craeca medii aevi sacra et profama collectaediderunt»των Franciscus Miklosich και Josephus Muller με θέμα τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Βενετών και Τούρκων για την καλοτυχία του κάστρου, εμπλουτίζουν τα πενιχρά στοιχεία της ιστορίας της Θερμησίας εκείνων των χρόνων και μαρτυρούν την παραχώρηση του κάστρου από τους Τούρκους στους Βενετούς.¹

Στην πρώτη, με ημερομηνία 17 Μαρτίου 1480, σελ. 3, σημειώνεται: «Του… σουλτάν Μουχαμέτ προς τους ευγενεστάτους άρχωντας και προβεδούρα του Ναυπλίου και της Μωνεμβασία… όταν επηήσαμεν συμφονίαν μετά την εκλαμπροτάτην αυθεντίαν της Βενετήας ή από τον δεσπότην του Μωρέως και εις τον καιρόν τις μάχης ενάρθησαν πάλην εκ της αυθεντίας μου, όλα να στρέφονται προς ημάς. εστέρχθηγουν και από τα δύο μέρη η τιαύτη συμφωνία. Νυν δε τα κάστρι τα λεγώμενα Θερμίς και Βάτηκα και Αμπερτόκαστρο ήταν πρότα εις την εξουσίαν τις αυθεντίας μου, και εις τον καιρόν τις μάχις επάρθησαν αφημών.  καθώς ήνε γνόριμων και φανερόν εις τους πάντες και «ουδέν αντιστράφησαν προς την αυθεντίαν μου, το ληπόν οι χρεοφειλέτε και οι χαρατζάρι της αυθεντίας μου φεύγουν και έρχοντε και κατοικούν εις τα ιρημένα κάστρι και ευγένουσιν και ζημιόνουν τον τόπον μου. επηδίκαι φάλεα της αγάπης μας διαλαμβάνουσιν, ότι να στρέφουντε τα ιριμένα κάστρι προς την αυθεντίαν μου και επιδί ουδέν αντιστράφηκαν να χαλαστούσιν, να ένε χαλαζμένα παντελός δια να μιδέν φεύγουν οι άνθρωποι της αυθεντίας μου…».

Στη δεύτερη επιστολή, με ημερομηνία 30 Απριλίου 1481, σελ. 308, αναφέρεται: «Σουλτάν Μουχαμέτ… Περί δε του Θερμιτζίου και της αλυκής αυτού και Καστριτζίου άπερ εν τοις ημετέροις κατά στίχοις εγράφησαν και εις τρόπον τιμαρίον εδόθησαν τοις ημετέροις δούλοις, ούτω γαρ απεφήναντο και οι εκείσε επιστήμονες άνθρωποι, ότι υπό την εμήν και αυτοίς  εξουσίαν ήλθον, ότε επήρα τον Μορέαν, και έως του νυν τα περίχωρα αυτών οι ημέτεροι νέμονται δούλοι, αλλά δια την ημών αγάπην και καθαράν φιλίαν και διότι προσεχώς εισί τοις υμετέροις τόποις, έστωσαν τη αυθεντία των Βενετών, αυτά δηλονότι τα ειρημένα κάστρη, έστω δε και τόπος αυτοίς περί αυτά, όσον αναγκαίως χρήζουσι τους δε περί αυτά τόπους, ους οι ημέτεροι νέμονται δούλοι νεμέσθωσαν άνευ λόγου τινός και οχλήσεως της αφ’ υμών».

Επίσης στο βιβλίο του Ματθαίου Κιγάλα με τίτλο «Νέα σύνοψις διαφόρων ιστοριών…», διαβάζουμε: «Τότε, το 1537, παρεδόθη εις τους Τούρκους το Θερμίση, σελ. 462».  Ίσως, στους χρόνους εκείνους, να υπήρχε κάποιος μικρός οικισμός που παραδόθηκε κατά την Α΄ Τουρκική κυριαρχία (1540-1686).² Αργότερα ο Μητροπολίτης Αθηνών Μελέτιος³ στο βιβλίο του «Γεωγραφία Παλαιά και Νέα», σημειώνει: «Φλιούς πόλις παραθαλασσία (της Αργολίδος) κοινώς λεγομένη Θερμήσι, σελ. 427».⁴ Αλλά και ο Μητροπολίτης Μονεμβασίας Δωρόθεος στο «Βιβλίον ιστορικόν» αναφέρει ότι «το 1537 παρεδόθη και το Θερμήσι. Πρόκειται πιθανώς περί του Φλιούντος κατά το Ναύπλιον παρεδόθη εις τον Κασίμπασιάν».⁵ 

Θεωρούμε, πως οι δύο ιεράρχες για λόγους που δεν γνωρίζουμε, ίσως, συγχέουν το Θερμήσι με την αρχαία πόλη Φλιούς που βρισκόταν στην περιοχή της Νεμέας και αποτελούσε μαζί με τις όμορες πόλεις το Άργος, την Κόρινθο, την Σικυώνα, την Επίδαυρο και την Τροιζήνα την εξάπολη της Πελοποννήσου. Είναι, επίσης, πιθανόν κάποια περιοχή γύρω από τον Φλιούντα να ονομάζεται Θερμήσι. 

Ο Αντώνιος Μηλιαράκης⁶ στα μέσα του 19^ου αιώνα κάνει λόγο για το «κώμιον» Θερμήσι που κατοικείται από Βαλτετσιώτες ποιμένες και γεωργούς και μερικούς Καστριώτες, συνολικά εκατόν δέκα τέσσερα άτομα, που ασχολούνται και με την «ελαιοφυτείαν». 

Εκεί βρίσκεται η περίφημη αλυκή της Θερμησίας, μία από τις μεγαλύτερες του ελληνικού κράτους,⁷  που η ύπαρξή της συνδέθηκε με την ιστορία και τη λαογραφία του κάστρου.

Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, μετά την ψήφιση του νόμου Β΄ΤΜΘ/1895, ιδρύθηκε στο Θερμήσι Γραμματοσχολείο που καταργήθηκε, ωστόσο, τον επόμενο χρόνο «ένεκεν ελλείψεως μαθητών». Το σχετικό με την κατάργηση του Σχολείου ΦΕΚ 107/21 Σεπτεμβρίου 1896, στηρίχθηκε στην ΣΤ΄ πράξη της 5^ης Σεπτεμβρίου 1896 του Εποπτικού Συμβουλίου Αργολίδος προς το Υπουργείο Παιδείας που ανέφερε ότι: «Καταργείται το Γραμματοσχολείο Θερμησίου διότι, πλην ελαχίστων παραχειμαζόντων οι οποίοι διαμένουν, δεν υπάρχουν ενταύθα άλλοι κάτοικοι». Σύμφωνα με τα στατιστικά αποτελέσματα της απογραφής του Οκτωβρίου 1896 το Θερμήσι είχε τότε διακόσιους εξήντα τρεις κατοίκους (εκατόν πενήντα τρεις άνδρες και εκατόν δέκα γυναίκες).⁸

Το μεσαιωνικό-ενετικό κάστρο του Θερμησίου ή της Θερμησίας, αν και μικρότερο σε σχέση με άλλα παρόμοια κάστρα της Ελλάδας, έχει πλούσιο παρελθόν. Το κατέγραψαν ο αείμνηστος Λίνος Μπενάκης⁹ που ασχολήθηκε πρώτος με την ιστορία του και στη συνέχεια ο Γιάννης Ησαΐας.¹⁰

Αξιόλογα, όμως, είναι και τα λαογραφικά στοιχεία, οι παραδόσεις και τα τραγούδια που σχετίζονται τόσο με τοπικά όσο και με γενικότερα στοιχεία που διασώζονται για τα κάστρα. Την παρακάτω παράδοση με τον τίτλο «Παράδοσις περί του φρουρίου της Θερμησίας» βρήκαμε στο περιοδικό «Λαογραφία» καταγεγραμμένη από τον Νικόλαο Γ. Πολίτη.¹¹ Τη μεταφέρουμε στη σημερινή μας γλώσσα. «Οι αλυκές της Θερμησίας (χωριού) της Ερμιονίδας ήσαν θαυμαστές από την εποχή της βενετοκρατίας όπως βλέπουμε στις εκθέσεις των Βενετών που προνοούσαν και ενδιαφέρονταν για την Πελοπόννησο. Υπερασπιζόταν (τις αλυκές) ένα βενετικό φρούριο κτισμένο πάνω σε απότομο βράχο που απέχει από τη θάλασσα περίπου μισή ώρα. Με το φρούριο αυτό συνδέεται μια παράδοση που την άκουσα από τους κατοίκους της περιοχής το 1878 όταν πέρασα από την Ερμιονίδα και μου τη διηγήθηκε ο Γεώργιος Π. Φωτόπουλος. Σύμφωνα με εκείνη την παράδοση μέσα στο φρούριο που για πολλά χρόνια πολιορκούσαν οι Τούρκοι κατοικούσε μια νέα και όμορφη βασιλοπούλα. Το κάστρο όμως ήταν δυσπόρθητο και οι Τούρκοι δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να το κυριεύσουν. Ο βεζίρης τους τότε αφού εγκαταστάθηκε στον απέναντι λόφο κατόρθωσε με δόλο να μπει μέσα στο κάστρο. Ένας δερβίσης του μεταμορφώθηκε σε μοναχό, εξαπάτησε τους φρουρούς και μπήκε μέσα στο κάστρο. Τότε η βασιλοπούλα για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων γκρεμίστηκε από τις επάλξεις του φρουρίου και τότε ο λόφος αυτός ονομάστηκε «η ράχη του βεζίρη».

Είναι προφανές ότι και στη διήγηση αυτή έχουμε μια παραλλαγή της παράδοσης «Περί του κάστρου της Ωριάς (Η ωραία του κάστρου, Το Ωραιόκαστρο). Τα δημοτικά τραγούδια που «αφηγούνται» τέτοιου είδους γεγονότα ονομάζονται παραλογές. Ακολουθούν στίχοι δημοτικών τραγουδιών με βάση την παράδοση που αναφέραμε:

Καλογεράκι εγίνη, ράσα φόρεσε,

πάγει στην πόρτα, κλαίει, πέφτει, προσκυνάει,

κλαίει και γονατίζει και παρακαλάει:

-      Άνοιξ’ άνοιξε πόρτα, πόρτα της Ωριάς,

πόρτα της μαυρομάτας της Βασίλισσας.

Κι η κόρη σαν τον είδε, έπεσε στο γιαλό.

Και αλλού:

Η πόρτα μισανοίγει, γέμισε η αυλή.

Άλλοι στ’ άσπρα χυθήκαν κι άλλοι στα φλουριά.

Κι αυτός μέσα στην κόρην, πούναι στα γυαλιά,

κι η κόρη σαν τον είδε, πέσε στο γιαλό.¹²

 =======================================================================================================================

ΦΩΤΟ: «Εκδρομή φίλων στο κάστρο του Θερμησιού με τα …μέσα της εποχής, 10 Μαΐου 1936». Μιχ. Παπαβασιλείου, Μιχ. Σπετσιώτης, Γ. Μαρμαρινός, Απ. Φραγκούλης, Στ. Μαρμαρινός. 

Από το προσωπικό αρχείο του αγαπητού φίλου και συμμαθητή Λευτέρη Μαρμαρινού. 

Τον ευχαριστώ θερμά!

ΣΗΜ. >>>>>>>>>>>